Parafia Stany

Month: Lipiec 2019

Życie św. Jana Gwalberta

Św. Jan Gwalbert ? Patron Parafii Stany i Leśników

Teren puszczy sandomierskiej od dawna obejmował tzw. łany łowieckie, a stanowisko łowczych było rozpowszechnione w poszczególnych osadach nie mówiąc o osadach ściśle łowieckich zakładanych w celu pozyskiwania mięsa z dzikiej zwierzyny.
Z biegiem czasu w trosce o zasoby zielone i zwierzęce, zwłaszcza w obliczu licznych przejawów kłusownictwa miejscowej ludności zostaje powołana specjalna ?służba leśna?. Miało to miejsce na pocz. XVII wieku. Wówczas Starostwo Sandomierskie powołało pierwszy zarząd leśnictwa w Komorowie w 1612 r., gdzie urząd leśnego objął Jan Bogoria Skotnicki. Po 150 latach przeniesiono prefekturę leśnictwa do Mokrzyszowa. Dzisiaj leśnictwo w tym rejonie ma rozbudowaną strukturę, a na terenie parafii Stany spotykają się granice trzech Nadleśnictw: Rozwadowa, Nowej Dęby i Rudnika.
To krótkie przywołanie początków tej instytucji wskazuje na rolę jaką leśnicy pełnią w stosunku do zasobów leśnych będąc niejako strażnikami tego środowiska.
Takim określeniem posłużył się papież Pius XII czyniąc w roku 1951 św. Jana Gwalberta patronem Włoskich strażników leśnych. Patronat św. Jana Gwalbert nad leśnikami staje się coraz bardziej znany w różnych częściach świata, a także i w Polsce.

Kim jest ten mało znany święty patron leśników?

Na podstawie dawnych i współczesnych opracowań św. Jan Gwalbert jawi się jako człowiek, który doświadczywszy swoistego przełomu w życiu religijnym i duchowym stał się zakonodawcą i reformatorem życia monastycznego w okresie, kiedy Kościół doświadczał swoistego rodzaju moralnego rozluźnienia. Wraz ze swoimi towarzyszami zainicjował w XI wieku oddolny nurt reformatorski w Kościele zmierzający do odnowy moralnej i odsunięcia niegodziwych ludzi z zajmowanych funkcji i stanowisk, co w ramach tzw. ?reformy gregoriańskiej? podejmie późniejszy papież Grzegorz VII (1073 ? 1085). Z tego tytułu jego postać była znaną i znaczącą w historii zachodniego chrześcijaństwa i stanowiła źródło inspiracji dla pisarzy i artystów. Kult Jana Gwalberta jest do dziś żywo pielęgnowany przede wszystkim w Vallombosa, gdzie powstało pierwsze opactwo przez niego założone, a także we Florencji i w miejscowości Pasignano, gdzie zakończył życie i gdzie znajduje się jego grób.
W Stanach jego kult istniał nieprzerwanie w całym 200-leciu historii parafii, a przedstawiające go obrazy zawsze zajmowały centralne miejsce ołtarza głównego. Jeżeli się przyjmie, że dziś w Polsce parafia Stany jest jedyną, której od początku patronuje św. Jan Gwalbert, to rodzi się pytanie o przyczyny zainicjowania tego kultu w miejscowości ukrytej pośród odstępów puszczy sandomierskiej. Jedyną rozsądną odpowiedzią jest to, że głównym inicjatorem tego był grębowski proboszcz Ksiądz Jan Gwalbert Przemykalski. To właśnie dzięki jego staraniom powstała nowa parafia w I poł. XIX wieku, a św. Jan Gwalbert (Gualbert), był zapewne jego osobistym, dobrze znanym mu patronem. Z drugiej strony postać św. Jana Gwalberta stanowiła dla kaznodziejów średniowiecznych i późniejszych, wzór wielu cnót chrześcijańskich: ubóstwa, miłości bliźniego, przebaczenia a także miłości nieprzyjaciół, do czego wzywał Jezus Chrystus w Ewangelii. Ks. Piotr Skarga przytacza z życia św. Jana Gwalberta wiele epizodów, które stawiają go szeregu ludzi świątobliwych, godnych naśladowania. Również w ?Żywotach Świętych Pańskich na wszystkie dnie roku? po przedstawieniu historii z jego życia, autor wyprowadza moralną naukę o niełatwym, ale koniecznym przykazaniu miłości nieprzyjaciół.

Jan, syn Gwalberta, urodził się we Florencji, około roku 1000 (większość autorów przyjmuje rok 995) w rodzinie arystokratycznej. Jego młodość przypadała na ciężki czas bratobójczych wojen między miastami i rodami. Szybko sam rycerz Jan został wplątany w splot tragicznych wydarzeń. Jeden z jego krewnych, a nawet według niektórych źródeł brat Hugo, został zamordowany w takim konflikcie i Jan, według prawa zwyczajowego, był zobowiązany do krwawej wendetty. Dramatyczne spotkanie z nieprzyjacielem miało miejsce w samej Florencji, blisko Bramy św. Miniato w Wielki Piątek. Naprzeciw Jana wyszedł skruszony zabójca krewnego, drżąc i składając ręce w formie krzyża. Na ten widok Jan odrzucił miecz, zsiadł z konia i przebaczył mu po chrześcijańsku. Później Jan modląc się w pobliskiej bazylice, doznał cudu objawienia Pana Jezusa, który z krzyża skinieniem głowy zaaprobował jego heroiczny czyn. Stąd w tradycji św. Jan Gwalbert nosi imię ,,Bohatera przebaczenia?. Po tym wydarzeniu, pomimo sprzeciwu ojca, Jan wstępuje do klasztoru benedyktyńskiego, usytuowanego blisko bazyliki św. Miniato. Rycerski duch Jana nie opuszczał go, gdy bronił prawowiernej doktryny Kościoła przed ówczesnymi zagrożeniami: symonią i nikolaizmem. Jego gorliwość apostolska zwróciła się czasem przeciwko uwikłanym w symonię opatowi klasztoru Hubertowi i biskupowi Florencji Piotrowi Mezzabarba. Jan nie mogąc iść na kompromis ze złem, dla dobra Kościoła, oddalił się na pustkowie. Spotyka się ze św. Romualdem, który w Cameldoli ustanowił wspólnotę zakonną Kamedułów i za jego radą oraz w myśl zasady ?Fuga mundi?, czyli ?ucieczka od świata? ok. 1035 roku trafia do Vallombrosy, gdzie rozpoczyna życie monastyczne (cenobityzm ? wspólnota życia) razem z Pawłem i Guntelmem. Vallombosa, to późniejsza nazwa okolicy (valle umbosa), w której Jan Gwalbert wraz z towarzyszami rozpoczął życie w odosobnieniu. Dokument z roku 1037 po raz pierwszy wspomina o nowej wspólnocie zakonnej nazywanej ?fratres in Christo simul congregati in loco Valle umbosa, ubi et Aquabelli vocatur? W roku 1039 ksieni z pobliskiego klasztoru benedyktynek Itta przekazuje na własność nowej wspólnocie teren wspomnianej doliny, gdzie zrodzi się pierwsze opactwo Vallombozanów. Nową fundację zakonną Jan opiera na regule św. Benedykta, podkreślając rolę rad ewangelicznych: ubóstwa, modlitwy, wspólnoty braterskiej, gościnności i pracy. Z czasem jego towarzysze tworzą tzw. ,,szkołę służby Bożej?, która wchodziła w skład znanej ,,reformy gregoriańskiej? ? odnowy Kościoła, która wzięła swą nazwę od papieża Grzegorza VII.

             Jan Gwalbert umarł 12 lipca 1073 r. w klasztorze Badia a Passignano w Val di Pesa, w okolicach Florencji, gdzie do dziś przechowywane są jego relikwie. Został kanonizowany przez papieża Celestyna III w 1193 r., 120 lat po swojej śmierci. Pierwszą biografię o Janie Gwalbercie sporządził św. Atton (+1143), opat Wallumbrosjanów. O świętym opacie pisał również Andrzej ze Strumi

Wspólnota monastyczna benedyktynów, założona przez Jana Gwalberta i zatwierdzona przez papieża Wiktora II w roku 1055, była wierna zawołaniu “Módl się i pracuj”. Bracia poświęcali się modlitwie i sadzeniu lasów. Wykonując swą pracę poznawali prawa rządzące życiem i wzrostem lasu, odnajdując równocześnie właściwe metody pomnażania leśnych bogactw.

 W XX wieku papież Pius XII, wkrótce po ogłoszeniu kościoła w Vallombrosa bazyliką mniejszą 29 listopada 1950 r., 12 stycznia 1951 r. ogłosił św. Jana Gwalberta patronem włoskich leśników.

Papież Jan Paweł II w 1987 roku przypomniał postać Św. Jana Gwalberta podczas Mszy św. dla leśników odprawionej w Dolomitach przed kościółkiem Matki Bożej Śnieżnej, a w wygłoszonej wówczas homilii powiedział: ?Jan Gwalbert (?) wraz ze swymi współbraćmi poświęcił się w leśnym zaciszu Apeninów Toskańskich modlitwie i sadzeniu lasów. Oddając się tej pracy, uczniowie św. Jana Gwalberta poznawali prawa rządzące życiem i wzrostem lasu. W czasach, kiedy nie istniała jeszcze żadna norma dotycząca leśnictwa, zakonnicy z Vallombrosa, pracując cierpliwie i wytrwale, odnajdywali właściwe metody pomnażania leśnych bogactw. Z kolei  23 marca 1999 r. z okazji 1000-lecia jego urodzin skierował do mnichów z Vallombrosa specjalny list.

W parafii Stany św. Jan Gwarbert znajdował się w centrum pobożności miejscowego społeczeństwa. Każdego roku obchodzony był odpust ku jego czci, a ludzie zamieszkujący tu pośród lasów i znajdujący pracę w tych obszarach, zanosili swe modły do Boga za jego wstawiennictwem nie przeczuwając, że w połowie XX wieku zostanie on ogłoszony patronem pracowników leśnych.

Wydaje się, że jedyną formą kultu św. Jana Gwalberta w parafii Stany były doroczne odpusty oraz obrazy przedstawiające jego postać. Do czasów współczesnych zachował się jeden z nich namalowany przez lubelskiego malarza Władysława Barwickiego ukazujący Jana jako rycerza na koniu w momencie spotkania z winnym śmierci jego brata Hugona.

Papież Pius XII ogłaszając św. Jana Gwalberta patronem leśników w roku 1951, przyczynił się niewątpliwie do ożywienia jego kultu zwłaszcza w tych grupach, które przez pracę związane są ze środowiskiem leśnym. Najbardziej widać to na przykładzie leśników włoskich, którzy w Vallombosa mają  szkołę leśnictwa i co roku uroczyście obchodzą jego liturgiczne wspomnienie.

Również w Polsce coraz częściej wspomina się tę postać, powstają kapliczki św. Jana Gwalberta jak ta w Gołuchowie, kapliczka w puszczy Białowieskiej w okolicy zwanej Topiło, przy Trakcie Królewskim w Lasach Nadleśnictwa Kozienice, czy wreszcie wykonana z inicjatywy parafianina parafii Stany leśnika, p. Tadeusza Lesiczki kapliczka przy ścieżce edukacyjnej w części puszczy sandomierskiej należącej do Nadleśnictwa Rudnik.

Jerzy Wiśniewski, emerytowany profesor Uniwersytetu Przyrodniczego im. Augusta Cieszkowskiego w Poznaniu, leśnik i autor książek na temat kulturotwórczej roli lasu, wypowiedział następujące słowa: ?Warto by na rozstajach dróg, w rodzimych borach i lasach stawiano nie tylko kapliczki poświęcone patronowi myśliwych, ale także nieznanemu patronowi leśników. Będą to miejsca należnego kultu, a także podziękowania za pracę w lesie, który jest boskim dziełem stworzenia. A kiedy nadejdą ciemne chmury związane z pracą codzienną, reorganizacjami, bezrobociem, będzie można zawsze prosić o pomoc i wsparcie św. Jana Gwalberta, któremu losy leśników nie są obce?.

Wizerunek świętego posiadają na sztandarach niektóre Nadleśnictwa. W roku 2012 z okazji 110 rocznicy istnienia Nadleśnictwa Lipiusz nadano temuż Nadleśnictwu sztandar z podobizną Jana Gwalberta, a w 2014 sztandar z jego podobizną otrzymało Nadleśnictwo Bytów.

Końcem czerwca 2015 roku na najwyższym wzniesieniu w górach Sowich, na Wielkiej Sowie została poświęcona nowa, niewielka świątynia p.w. Matki Bożej Słuchającej, św. Stanisława Bpa i św. Jana Gwalberta.

Od 2006 roku odpust w parafii Stany ku jego czci, obchodzony w druga niedzielę lipca, przeżywany jest wspólnie z pracownikami leśnictwa z rejonu sąsiednich Nadleśnictw zwłaszcza Nowej Dęby, Rozwadowa i Rudnika, przedstawicieli sąsiednich Regionalnych Dyrekcji Lasów Państwowych oraz przedstawicieli Parlamentu, organizacji samorządowych i tych związanych z pracą w leśnictwie.

W roku 2016 upłynęło 10 lat wspólnego świętowania społeczności parafialnej z leśnikami. Z tej okazji uroczystą sumę celebrował krajowy duszpasterz leśników bp Tadeusz Lityński z diec. Zielonogórsko-Gorzowskiej. Na pamiątkę tego małego jubileuszu zasadzono trzy cisy, wychodowane z ziaren poświęconych przez pap. Benedykta XVI, a od strony artystycznej wystąpił Zespół Pieśni I tańca ?Lasowiacy? ze Stalowej Woli.

Oprac. Ks. Zbigniew Mistak

Bibliografia:

  1. O zakładaniu takich osad wspomina kronikarz ruski Nestor pisząc o księżnej Oldze, wdowie po Igorze, która na sobie podległym terenie organizowała takie łowiszcza. O osadach łowieckich za czasów Bolesława Chrobrego wspomina Gal Anonim, por. Rawski, Krótki rys historyczny północnej części puszczy sandomierskiej rys,  s. 22.
    Święci na każdy dzień, t. 5, Kielce 2009, s. 44
  2. Ks. P. Skarga, Żywoty świętych starego i nowego Zakonu na każdy dzień przez cały rok, t. 7, Kraków 1899, s. 166-181
  3. Ks. Piotr Skarga, O. Prokop Jan Tomasz Leszczyński, O. Otto Bitschnau Tshagguns. Żywoty Świętych Pańskich na wszystkie dnie roku, Mikołów ? Warszawa 1910, s. 688
  4. Vera Schauber ?. Ilustrowany leksykon świętych Kielce, por. Święci na każdy dzień, t. V Kielce 2009 s. 44 i 45
  5. Regione Campania, Abbatia di Vallombosa, Festa di san Giovanni Gualberto, Vallombosa ? 2006 r. s. 4
  6. Andrzej ze Strumi. Razem z Arialdem walczył w mediolańskiej Patarii o reformy. Po śmierci przyjaciela usunął się do opactwa Vallombrosa i z rąk św. Jana Gwalberta przyjął habit mnisi. Zredagował życiorysy jednego i drugiego (BHL 673 i 4397). Zmarł 10 marca 1106 r. Relikwie spoczywają w Poppi.

Historia parafii

Gdy chodzi o życie religijne, a zwłaszcza organizację kościelną w parafii Stany, to rozwijała się ona etapami. Michał Amor Tarnowski ufundował w Stanach pierwszą kaplicę w 1697 roku, przy czym w źródłach historycznych przez cały wiek XVII nie ma wyraźnego przypisania Stanów do określonej Parafii, a dopiero w 1727 w protokole powizytacyjnym parafii Grębów odnotowano, że wieś należała do tej właśnie parafii. Od połowy XVIII wieku z polecenia biskupa przemyskiego Stany otrzymały stałą opiekę duszpasterską. Kapłanem najbardziej zasłużonym w sprawie powołania nowej parafii w Stanach był Ks. Jan Gwalbert Przemykalski, wyświecony w roku 1775, a sprawujący funkcję proboszcza w Grębowie od 13 lutego 1794 roku. Wybudował on pierwszy drewniany kościół w 1801 roku na wzniesieniu 180 m. npm., który został konsekrowany przez przemyskiego sufragana biskupa Ignacego Łobosa dopiero w 1884 roku po jego odnowieniu.
Kościół został poświęcony Janowi Gwalbertowi, świętemu, który podejmując się reformy życia monastycznego w XI wieku we Włoszech, w Vallombrosa, niedaleko Florencji ustanowił opactwo oparte na regule św. Benedykta. Dziś św. Jan Gwalbert jest patronem pracowników leśnictwa. Świątynię przyozdabiano poprzez kolejne lata. W tym czasie otrzymała ona kilka obrazów wykonanych przez lubelskiego malarza Władysława Barwickiego, a mianowicie obraz Jezusa Ukrzyżowanego na wzór krzyża z Limpias, Serca Jezusowego, św. Jana Gwalberta na koniu, i obraz św. Tekli, drugiej patronki kościoła. Ten ostatni poświęcono w 1816 roku. Chociaż erygowanie parafii nastąpiło w 1818 roku, to probostwo z pełnymi prawami, jakie mu przysługiwały, rozpoczęło funkcjonowanie dopiero po roku 1823.
Na podstawie Protokółów z wizytacji dziekańskich możemy się dowiedzieć, że pierwszym proboszczem nowej parafii był Ks. Michał Kleczyński (1823 – 1827), następnie ks. Wawrzyniec Kąkolowski (1827 – 1837), kolejno Ks. Edmund Oraczewski (1842 ? 1843 i długoletni duszpasterz Stanów ks. Antoni Duszyński (1837 – 1865). W okresie hitlerowskim kościół zamknięto, a ludność wysiedlono ze względów wojskowych. Niemcy przeznaczyli kościół na opał i sprzedali go w 1942 r. mieszkańcowi z Dęby. Od zagłady obiekty sakralne zostały ocalone przez księdza Józefa Skoczyńskiego, duszpasterza ze Stalowej Woli, który uzyskał pozwolenie od Luftwafe i w porozumieniu z kurią przemyską zgodę na przeniesienie ich do Stalowej Woli.
Tak więc cały kompleks sakralny wraz z wyposażeniem został ocalony i przetrwał okres okupacji. Planowano przenieść go na powrót do Stanów po zakończeniu działań wojennych. Po wojnie jednak, ze względu na wysoki koszt, zrezygnowano z przeniesienia kościoła, a odebrano jedynie wewnętrzny wystrój. Kościół stoi do dziś w Stalowej Woli pośród osiedlowych budynków przemysłowego miasta i w przedziwny sposób stał się kościołem ? matką dla wszystkich kościołów i parafii, które powstały tam w okresie późniejszym. Nosi tytuł św. Floriana. Natomiast w Stanach, na miejscu dawnej świątyni, wybudowano nowy drewniany kościół w 1948 r. Staraniem ks. Romana Dobrzańskiego.
Na początku lat osiemdziesiątych XX wieku ówczesny proboszcz Ks. Jan Kula podjął starania o budowę nowego murowanego kościoła, który powstał w latach 1981?1982 wg projektu Romana Gorczycy i Władysława Jagiełły.
Duże zasługi przy jego budowie położyli parafianie miejscowi, a także pochodzący stąd, a dziś mieszkający w Stanach Zjednoczonych, czy Kanadzie. Dziś świątynia ta służy do sprawowania kultu, a dawny drewniany wykorzystywany jest jako kaplica przedpogrzebowa. Kościół poświęcił 14 lipca 1985 roku Bp Bolesław Taborski, sufragan przemyski, a jego konsekracji dokonał Ks. Bp Marian Zimałek, biskup pomocniczy Diecezji Sandomierskiej w roku 1996 .
Aktualnie Parafia Stany obejmuje następujące miejscowości:
Stany, Bojanów, Załęże, Kozły, Maziarnię, Kołodzieje, Przyszów Łapówka, Przyszów Zapuście i Przyszów Katy oraz część Lasek.
Słownik Geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów Słowiańskich (1880 ? 1902) zawiera krótkie wzmianki dotyczące miejscowości, które dziś należą do parafii Stany:
Przyszów Kameralny, kiedyś wieś królewska, w której Kazimierz Wielki wybudował dwór łowiecki, należał do parafii w Charzewicach. W późniejszym okresie Przyszów był własnością kapituły katedralnej sandomierskiej. Miejscowość ta gościła wielokrotnie polskich monarchów ze względu na łowy, jakie się odbywały na terenie sandomierskiej puszczy, chociaż posadowiony w niej zamek stanowił część linii obronnej, zabezpieczającej kraj od wschodu skąd często dokonywały się zagony Litwinów, Jadźwingów, Rusinów, Tatarów. W związku z bitwą z Krzyżakami, król Władysław Jagiełło dwukrotnie odbywał wielkie łowy w lutym 1410 roku. W XVI wieku ze względu na zagrożenie tureckie zamek przyszowski został umocniony przez Wielkiego hetmana koronnego Jana Tarnowskiego (+1561) i starosty sandomierskiego, który na owe czasy był najbardziej znakomitym znawcą sztuki wojennej. Zamek wówczas posiadał na wyposażeniu wiele uzbrojenia. Kolejni starostowie, Firlej i Gostomski nie dbali o zamek, więc szybko popadł w ruinę. W I połowie XVII wieku podjęto trzecią rozbudowę zamku, który jednak nie przetrwał nawały szwedzkiej i następującego po niej najazdu Rakoczego. Przyszów stracił swoje znaczenie na korzyść dworu w Nisku.
Łapówka stanowiła przysiółek miejscowości Stany.
Stany, wieś rozłożona po brzegach Łęgu, kiedyś wchodząca w skład parafii w Grębowie, od 1818 roku stanowi samodzielną jednostkę kościelną. Weszły do niej miejscowości Bojanów z Hutą Bojanowską, Pietropole, Przyszów Szlachecki i Kameralny. Stany w przeciwieństwie do Przyszowa powstały z inicjatywy wielmożów Tarnowskich, jako wieś szlachecka. Założył ją w 1610 roku Stanisław Tarnowski samowolnie, na wyrębach lasów królewskich, nie pytając monarchy o zgodę. Po latach sporów z władzami Królestwa w 1757 roku Tarnowscy zostali pozbawieni praw własności względem Stanów, a wieś została przyłączona do starostwa sandomierskiego i stała się wsią królewską. Po zaborach wieś przeszła reformę władz austriackich, by w roku 1835 stać się na nowo własnością prywatną Michała Koskowskiego, a następnie Komorowskich.
Słup Maziarnia, wieś należąca kiedyś do parafii w Jeżowem, powstała w późniejszym okresie, jako że nie figuruje w spisach z XVI wieku. Miejscowość wyodrębnia się z początkiem XVII wieku, kiedy rozwijają się tu zakłady kuźnicze, duże ilości pni, nie wykorzystanych przez rudników, dawały podstawę zakładania maziarni. Obecna wieś Maziarnia powstała w I poł. XVIII wieku, a jej początki dał niejaki maziarz zwany Słupem, lub Słupkiem, pochodzący z Mazur. Obok tej osady powstaje inna pod nazwą Kołodzieje.

Opracowanie: Ks. Zbigniew Mistak

Bibliografia:
1. Arch. Diec. Przemyskiej 1705 s. 18 nn
2. Ks. Wilhelm Gaj Piotrowski Królewski Zamek w Przyszowie Tuchów – Stalowa Wola 1998
3. Ks. Wilhelm Gaj Piotrowski, Dionizy Garbacz, Kazimierz Jańczyk, Kościół św. Floriana w Stalowej Woli, Stalowa Wola 2007
4. Dionizy Garbacz i Lilla Witrkowska, Od Rozwadowa do Stalowej Woli
Kościół z 1802

History of parish

The organization of a parish church in Stany has expanded in stages. Michał Amor Tarnowski founded the first chapel in Stany in 1679, but according to historical sources Stany was not clearly assigned to any particular parish for the whole seventeenth century. However in 1727 a report after inspection of a parish in Grębów claimed that the village had belonged to that parish. Due to a bishop from Przemyśl, Stany received constant pastoral care from the half of the eighteenth century. The most deserved priest in case of erecting a new parish in Stany was Jan Gwalbert Przemykalski. He was ordained in 1775 and then he became a parish priest in Grębów on 13th February 1794. He built the first wooden church in Stany on a 180m hill in 1801. It was consecrated by a suffragan bishop Ignacy Łobos from Przemyśl after its renovation in 1884.

The church was dedicated to Saint John Gualbert, who undertook the reform of monastic life in the eleventh century in Vallombrosa, Italy by making an abbey that was based on the rule of Saint Benedict. Nowadays, Saint John Gualbert is the patron saint of foresters. The church was decorated through the next years. At that time it received four paintings that were painted by Władysław Barwicki, a painter from Lublin: the painting of Crucified Jesus based on the Crucifix of Limpias, the painting of the Sacred Heart of Jesus, Saint John Gualbert on horseback and Saint Thecla, the second patron saint of the church. The last painting was consecrated in 1816. Although the parish was erected in 1818, it completely started functioning after 1823.
According to inspection reports, we are able to find out that the first parish priests of the new parish were Michał Kleczyński (1823-1827), Wawrzyniec Kąkolowski (1827-1837), Edmund Oraczewski (1842-1843) and Antoni Duszyński (1837-1865). During World War II the church was closed and the people were expelled by the Germans. They sold it to a man from Dęba as a fuel to burn. However a priest from Stalowa Wola Józef Skoczyński obtained a permission from Luftwaffe and the Curia in Przemyśl and moved it to Stalowa Wola.
In this way the whole sacral complex with equipment was saved and survived the period of German occupation. It was planned to move it back to Stany after ending the War, but it was too expensive and only interior decorations returned. The church is still among the buildings of industrial Stalowa Wola and in a strange way it had become the mother church for all parish churches that were built later. It is dedicated to Saint Florian. However in Stany, a new parish priest Roman Dobrzański made efforts to build a new wooden church in the place of the old one in 1948.
In the early 80?s of the twentieth century the then parish priest Jan Kula started building a new brick church. It was built between 1981 and 1982 according to the design by Władysław Jagiełło and Roman Gorczyca.
Both local parishioners and those who lived here, but now live in the USA or Canada made a large contribution to build it. At present the new church is a place of worship and the old wooden one is used as a prefuneral chapel. A suffragan bishop Bolesław Taborski from Przemyśl dedicated the church on 14th July 1985 and it was consecrated in 1996 by a diocesan Bishop Marian Zimałek from Sandomierz.
Currently, the parish in Stany consists of the following villages: Stany, Bojanów, Załęże, Kozły, Maziarnia, Kołodzieje, Przyszów and partly Laski.
Geographical Dictionary of Polish Kingdom and other Slavic countries (1880-1902) contains some information about the villages of our parish:
Przyszów Kameralny, once a royal village in which the king of Poland Kazimierz Wielki built a hunting manor house belonged to a parish in Charzewice. Later, Przyszów was the property of the cathedral chapter of Sandomierz. The village entertained Polish monarchs due to hunting that took place in the forest around it. Moreover the castle was the part of a defense line that protected the country against Lithuanians, Yotvingians, Ruthenians and Tatars from the east. While Władysław Jagiełło was preparing for a war with the Teutonic Knights, he made two great hunts here in February 1410. In the sixteenth century there was a danger of Turkish invasion so the castle was strengthened by the great crown hetman Jan Tarnowski (+1561) who was the most outstanding expert on the art of war at that time. Then the castle was well supplied with many weapons. Next administrators of crown lands (starosta) Firlej and Gostomski did not care about the castle and therefore it fell into a ruin. In the first half of the seventeenth century it was rebuilt for the third time, however it didn?t survive Swedish and Rakoczi?s invasions. Przyszów lost its importance in favor of Nisko.
Łapówka was the hamlet of Stany.
Stany, a village by the Łeg, once belonged to a parish in Grębów, since 1818 has been an individual church unit. It consisted of villages: Bojanów with Huta Bojanowska, Pietropole, Przyszów Szlachecki and Kameralny. In contrast to Przyszów, Stany came into being on the Tarnowski family initiative as the gentry-owned village. Stanisław Tarnowski founded Stany arbitrarily in 1610 in the place of royal forest that was cut without a permission of the king. After years of argument with royal officials, in 1757 the Tarnowski family were deprived of the rights to Stany. The village was joined to Sandomierz county and became a crown land. Then after the partition of Poland it was reformed by Austrian authorities and again became the private property of Michał Koskowski and then the Komorowski family.
Słup Maziarnia, a village once belonged to a parish in Jeżowe, was founded later , as it wasn?t included in the sixteenth century records. It appeared at the beginning of seventeenth century when blacksmiths? workshops developed and a large number of roots after cut trees made people to set lubricant factories up. The present Maziarnia was founded in the first half of the eighteenth century by a lubricant maker called Słup or Słupek who came from Mazury. Next to the village another one called Kołodzieje was founded.

Description by:
Ks. Zbigniew Mistak

Bibliography:
1. Arch. Diec. Przemyskiej 1705 s. 18 nn
2. Ks. Wilhelm Gaj Piotrowski Królewski Zamek w Przyszowie Tuchów – Stalowa Wola 1998
3. Ks. Wilhelm Gaj Piotrowski, Dionizy Garbacz, Kazimierz Jańczyk, Kościół św. Floriana w Stalowej Woli, Stalowa Wola 2007
4. Dionizy Garbacz i Lilla Witrkowska, Od Rozwadowa do Stalowej Woli

Dzieje parafii

Rys historyczny parafii Stany. Ogólny kontekst dziejowy.

Pomiędzy rzeką Łęg a tzw. Wielkim Ługiem (tereny dzisiejszej Budy Stalowskiej), w północno zachodniej części kotliny sandomierskiej rozciągała się okolica zwana Grębowszczyzną. Teren olbrzymich bagien, rozlewisk i moczarów, poza którymi porastały lasy puszczy sandomierskiej. Od najdawniejszych czasów istniały tu ślady pobytu człowieka. Przyjmuje się, że za Piastów, obok tubylczej, w tym miejscu osadzana była ludność napływowa z zachodnich dzielnic Królestwa, lub spoza jego granic, do określonych zadań, jakie miała podejmować na rzecz dworu królewskiego. Dla przykładu, do osad związanych z łowiectwem, miały należeć także Przyszów, Stany i Bojanów. Obok tego za Piastów znane były w puszczy sandomierskiej takie zawody jak hutnicy żelaza pozyskiwanego z rudy darniowej, a także bednarze, kołodzieje, czy maziarze. Na osadnictwo tego terenu miały wpływ także częste najazdy Tatarów, zwłaszcza w XIII wieku. Wówczas ludność z wyżyny sandomierskiej chroniła się w puszczy, a trzęsawiska i bagna skutecznie uniemożliwiały najeźdźcom tropienie ludzi. Część z nich, nie mając po co wracać, osiedlała się tu na stale.
Jednym z zawodów, którym oddawała się osiadła ludność było bartnictwo. Z czasem jej głównym zajęciem stało się rolnictwo na obszarach uzyskiwanych po wypaleniu części puszczy. Życie w tych stronach było ciężkie i niebezpieczne ze zmiennymi okresami pomyślności i głodu. Las i woda stanowiły główną podstawę utrzymania. Liczne rzeki, wchodzące w obszar dorzecza Wisły, w tym Łęg, Trześnia, Mokrzyszanka, dostarczały wody, a rozlewiska po wiosennych wylewach, starorzecza, pełne były ?piskorów?, ryb, ponadto stanowiły dogodne miejsca lęgowe dla wodnego ptactwa. W gospodarstwach hodowano bydło i świnie, które stanowiły podstawę wyżywienia, a na łanach odebranych puszczy uprawiano zboże.

Na tych terenach ukształtowała się w XVI wieku grębowska parafia obejmująca sam Grębów i szereg okolicznych wiosek i osad. Pośród nich znalazła się Maziarnia wspomniana w 1748 roku z okazji wizytacji biskupiej, następnie Przyszów, w którym Kazimierz Wielki wybudował z cegły zamek myśliwski, Stany założone przez Tarnowskich w 1611 r. i Załęże.

Grębów na tych terenach był też prężnym ośrodkiem kulturowym tzw. społeczności Lasowiaków, co znajdowało wyraz w pewnych obyczajach i obrzędach związanych z okresami i porami roku, czy wydarzeniami rodzinnymi, a także w charakterystycznym haftowanym stroju, zarówno damskim jak i męskim, który był w użyciu jeszcze do I wojny światowej.

Mapa przestawia  region kultury lasowiackiej w ujęciu F. Kotuli i Janiny Wójtowicz

Szkic historyczny powstania miejscowości Stany

Ziemie, na których położona jest obecnie parafia Stany wraz z miejscowościami do niej należącymi stanowiły kiedyś część województwa i powiatu sandomierskiego. Sama wieś Stany została osadzona przez hrabiego Stanisława Tarnowskiego, sandomierskiego kasztelana, starostę buskiego i stopnickiego, w odległości ok. 7 km od Przyszowa. Tarnowscy wywodzili się z dawnego i znacznego rodu, którego przedstawiciele od czasów króla Władysława Łokietka, z ojca na syna pełnili funkcje wojewodów, kasztelanów oraz doradców na dworze królewskim zwłaszcza za panowania dynastii Jagiellonów. Na obszarze Sandomierszczyzny swoją obecność Tarnowscy zapoczątkowali w 1343 roku zakładając swoją siedzibę we wsi Wielowieś na skutek mariażu z dziedziczką wielowiejską Zofią. Tym samym włączyli do swoich posiadłości całą przyległą okolicę. Z tego tytułu, w pierwszym okresie swego istnienia Stany były wioską na prawie szlacheckim. Przyjmuje się, że lokacja nastąpiła w roku 1610/1611 na co wskazywałby spis królewskich lustratorów z 1614 r. Czytamy tam m.in.: ?Z Przyszowa tegoż dnia (8 listopada) pojechaliśmy na Stany imć P. Sandomierskiego (Stanisława Tarnowskiego), gdzie In meditullio (w pośrodku) prawie puszczy grębowskiej nad rzeką Trześnią ? teraz od lat czterech postawił dworek nowy (o) dwóch izbach (na) przeciwko sobie, a dwie izdebce z boku sieni porządnie zbudował, gontami przykrył i kominy murowane wyniósł (ponad dach), na jednym kominie u wierzchu jest herb jego z napisem Anno 1610. Tu (również) jest folwark, chałupy kmieci ? 5 i szósta tarczowa, który rozmaite drzewo trze, (są) też chałupnicy?.

Fragment mapy z 1803 r. ukazujący położ. miejscowości Stany. Wien : im Verlage des Kunst und Industrie Comptoir’s, 1803. Źródło.

Prawdopodobnie działania związane z ustanowieniem nowej odrębnej osady obejmowały okres kilku lat przed tą datą, jak i po niej, jednak zarząd wsi rozpoczął swą działalność w wyżej wspomnianym roku.

W okresie wcześniejszym, miejsce to było zagospodarowane przez grębowskich bartników, którzy stawiali tutaj obiekty służące ich pracy takie jak szałasy, czy przechowalnie narzędzi, a także obiekty służące myślistwu (np. chałupa myśliwska wystawiona przez Mieleckiego, poprzednika Stanisława Tarnowskiego. Ludność podejmująca na rzecz dworu różne prace w tym leśnym środowisku, ze względu na duże odległości, zmuszona była pozostawać tu na dłuższy okres.
Na tej podstawie ustaliła się prawdopodobnie nazwa miejscowości ?Stany?, chociaż w zamysłach założyciela miała nosić nazwę ?Wola?
Od początku założenia wsi pośród borów sandomierskiej puszczy pojawiały się zastrzeżenia ze strony zarządców królewszczyzny, co do legalności tego aktu. Tarnowscy powoływali się na przywilej ?wolnego wyrębu do królewskich lasów Grębowa i Sobowa z 1375 roku, który został nadany dzierżce, wdowie po Rafale z Tarnowa. ?za swe wierne służby świadczone królowej Elżbiecie?, która była współregentką w Polsce wraz z synem Ludwikiem Węgierskim. Również powoływali się na przekazanie przez króla Władysława Jagiełłę części lasów za zasługi w wojnie z Krzyżakami, w której brali udział dwaj Tarnowscy, gdzie jednym z nich był dziedzic wsi Wielowieś, Jan Tarnowski.
Protokoły lustratorskie wyraźnie podkreślają bezpodstawność tej argumentacji, a ponadto podnoszą oskarżenia pod adresem wielowiejskich dziedziców o bezpodstawne łowy, wyrąb drzew i karczowanie okolicznych zalesień.

Fragment mapy z 1781 roku ukazujący położenie miejscowości Stany i Przyszów. Venezia : Presso Antonio Zatta, 1782. Źródło.

Przez ponad 100 lat ciągnęły się spory pomiędzy zarządcami dóbr królewskich, a poddanymi tarnowskimi, które zakończył dekret króla Augusta III Sasa z 13 maja 1757 roku, przyporządkowujący wieś Stany i jej dobra starostwu sandomierskiemu. Wskutek tego rozporządzenia Tarnowscy przesiedlili zamieszkałą ludność do swoich posiadłości, a na ich miejsce przybyli poddani królewscy.
Wieś Stany w początkowym okresie nie była duża. Wg spisu z 1662/63 liczyła 43 mieszkańców, natomiast w 1750 r. mieszkało w niej już ponad 300 osób. Pod koniec XVIII wieku liczba zamieszkujących Stany łącznie z przysiółkiem Załęże obejmowała ponad 550 osób.
W 1772 roku armia austriacka podążająca w kierunku Lublina zajęła min. Bojanów, Stany, Przyszów. Nastąpił I rozbiór Polski, a teren puszczy sandomierskiej i cała część kraju na prawo od Wisły dostała się pod zabór Austriacki. W wyniku tego miejscowość Stany i wsie przyległe do niej znalazły się pod zarządem administracyjnym cesarstwa austriackiego. W okresie zaborów, w roku 1835 wieś przeszła w ręce prywatne i stała się własnością Michała Koskowskiego, który nabył ją wraz Bojanowem łącznie z Pietropolem i Gojanowem na publicznej licytacji za sumę 58.051 złr. Obejmowała wtedy wraz z Załężem 147 budynków i 1214 mieszkańców. W 2 poł. XIX majątek Stanów przeszedł od Koskowskich w ręce Komorowskich, którzy sprawowali nad nim zarząd do II wojny światowej. W skorowidzu sporządzonym we Lwowie w 1904 r. przez Jana Bigo czytamy, że Stany wraz z Załężem i Kozłami należały do dóbr Heleny Komorowskiej, z kolei Przyszów z przysiółkami oraz Maziarnią do hr. Oliviera i Maryi Resseguier, a Bojanów wraz z Pietropolem i Dąbrówką do Władysława Komorowskiego.

Opracowanie: ks. Zb. Mistak

Bibliografia:
1. J. Rawski, Krótki rys historyczny północnej części puszczy sandomierskiej, [w:] Prace i Materiały z Badań Etnograficznych, Rzeszów 1968,
2. F. Kotula, ?Wczoraj? między Mokrzyszowem a Łęgiem w tradycji ludowej, [w:] Prace i Materiały
3. S. Darłakowa, Zwyczaje i obrzędy doroczne oraz rodzinne w powiecie tarnobrzeskim, [w:] Prace i Materiały
4. T. Szetela, Strój ludowy w ośrodku mokrzyszowsko ? grębowskim, [w:] Prace i Materiały
5. Adam Tarnowski, Tarnowscy na Dzikowie, w Tarnobrzeskie Zeszyty Historyczne nr 11, 1995
6. Ks. W. Gaj-Piotrowski, Królewski Zamek w Przyszowie w rejonie Stalowej Woli ? Rozwadowa. Studium z dziejów osadnictwa, Tuchów, Stalowa Wola 1998
7. Dionizy Garbacz Lilla Witkowska, Od Rozwadowa do Stalowej Woli, Stalowa Wola 2001

Kalendarium 200-stu lecia

Ślady kultu przed ustanowieniem Parafii w miejscowości Stany.
W opisie sporządzonym z 1567 r, wspomniany jest drewniany kościół, który mieścił się w sąsiedztwie zamku Przyszowskiego wybudowany z drzewa sosnowego, w którym znajdowało się trzy ołtarze.
(Gaj-Piotrowski, Królewski Zamek w Przyszowie s. 29 nn)

W 1697 roku Michał Artur Tarnowski ufundował pierwszą kaplicę w miejscowości Stany, gdzie mogły być sprawowane nabożeństwa, a wioska była poddana pod kuratelę probostwa w Grębowie.
1801 1802 – zostaje wybudowany drewniany kościół staraniem grębowskiego proboszcza Jana Gwalberta Przemykalskiego, z fundacji Rozalii Tarnowskiej i wsparciu miejscowej ludności.

Od ustanowienia parafii Stany
Rozporządzenia władz austriackich poprzedzające ustanowienie parafii STANY: Dekret z 18 lutego 1818 r. nr 1415 wydany przez CK urzędu okręgu rzeszowskiego oraz Dekret z 22 lipca 1818 roku nr 33352 wydany przez Gubernium we Lwowie. Na podstawie tych rozporządzeń władze kościele mogły erygować nową parafię. Do nowopowstałej parafii dołączono wioski z sąsiednich parafii tj. Grębowskiej i Rozwadowskiej, a w późniejszym terminie także z Raniżowa, jak chodzi o Maziarnię, której przyłączenie do parafii Stany nastąpiło w 1890 r, na co wskazywałaby adnotacja w Schematyzmie Diecezji Przemyskiej z tego roku. Na pocz. XX wieku do Parafii Stany należały takie wsie i przysiołki jak Kozły, Załęże, Przyszów Królewski, (kameralny), Laski, Prusoty, Burdy (Burdze), Kołodzieje, Ruda, Staw oraz Bojanów z przysiółkami Pietropolem, Gojanowem i Dąbrówką. Przyszów Szlachecki przypisany był do Grębowa, zaś Maziarnia do Jeżowego.
1823 – zainstalowanie na stałe probostwa w Stanach ? 28 października 1823 nominację na proboszcza otrzymał ks. Michał Kleczyński
1826 – Powstała drewniana dzwonnica naprzeciw wejścia do kościoła, przykryta gontem, na której podwieszone były dzwony.
1884 – konsekracja kościoła przez sufragana przemyskiego biskupa Ignacego Łobosa, gdy proboszczem był ks. Antoni Nowotarski (1876?1890). Z tej okazji wyposażono kościół w nowe nastawy ołtarzowe.
1886 – wyposażenie kościoła w dwa mosiężne żyrandole i dwie lampy wieczne wykonane przez metaloplastyka z Sanoka,
1890 – ściany i sufit pokryto farbą olejną, a także wymalowano kilka obrazów na ścianach i na suficie,
1907 – prof.. Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie Wojciech Weiss maluje obraz Matki Bożej Różańcowej do ołtarza bocznego oraz obraz Serca Jezusowego.
1928 – 1930 malarz lubelski Władysław Barwicki maluje trzy obrazy do kościoła w Stanach: Jezusa Ukrzyżowanego na wzór krzyża z Limpias, św. Jana Gwalberta na koniu i św. Tekli.
1941 – Zawieszenie działalności Parafii Stany i wezwanie ludności pobliskich wiosek do opuszczenia terenu przez niemieckie władze Luftvafe
1943 – przeniesienie drewnianego kościoła do Stalowej Woli. Został on poświęcony 12 grudnia 1943 r., gdzie znajduje się do dziś pod wezwaniem św. Floriana. Tym samym stał się pierwszym kościołem oraz macierzystym kościołem dla wszystkich parafii, które obecnie istnieją na terenie tego miasta.
Przywrócenie parafii Stany po zakończeniu II wojny światowej.
1945 ? postawienie prowizorycznej kaplicy na sprawowanie nabożeństw.
1948 – Wybudowanie nowego kościoła z drewna. 1948
Poświęcenie kościoła 29-09-1948 r. w uroczystość św. Tekli
W latach 1953 ? 1954 odzyskanie konfesjonałów ołtarzy, organów, chrzcielnicy i ambony
1956 – zewnętrzne ściany kościoła zostały oszalowane deskami, jako wotum dla Matki Bożej, a wewnątrz wykonano drugą powałę.
1956 – postawiono nową dzwonnicę.
1964 – malowanie kościoła. Projekt opracował i równocześnie był wykonawcą artysta prof. Marian Stroński z Przemyśla.
1975 r. ? konsekracja kościoła. Z tej okazji na chórze kościelnym zamontowano nowe 12 głosowe organy, a w ołtarzu głównym ufundowano pancerne nowe tabernakulum. W tym samym roku powstała także nowa dzwonnica, do której zakupiono nowy 350 dzwon.
1975 ? wybudowano nowa dzwonnicę na podstawie betonowej, gdzie zamontowano nowy dzwon wagi 350 kg,
1977 ? Poświęcenie nowo powstałej kaplicy w Przyszowie Ruda. Dokonał tego bp Ignacy Tokarczuk dnia w 1 lipca 1977. Kaplica otrzymała tytuł Niepokalanego Poczęcia MMP.
1981 rozpoczęcie budowy nowego murowanego kościoła, gdzie kiedyś znajdowała się stara plebania, Projekt budowlany został opracowany przez inż. Władysława Jagiełłę z Rzeszowa i jego zespół, a prace budowlane prowadzili miejscowi murarze: Bednarz Jan ze Stanów, jako główny wykonawca, Bednarz Bolesław z Maziarni, Bednarz Bronisław z Przyszowa Zapuście i Popek Józef z Maziarni.
14 lipca 1985 – Poświecenie kościoła przez bpa Bolesława Taborskiego roku.
1984 – 1989 wykonanie wystroju kościoła z wypalanej ceramiki w tym krzyż w prezbiterium i sceny ewangeliczne, 15 scen ?drogi krzyżowej? w nawie głównej, ołtarz soborowy, ambonka i baptysterium.
1988 ? wykonanie nowych mechanicznych 22 głosowych organów przez firmę Truszczyńskich z Warszawy, które poświęcił bp Edward Białogłowski,
W 1989 roku nastąpił podział parafii i utworzono nową p.w. Niepokalanego Serca Najświętszej Maryi Panny włączając w jej terytorium wioskę Przyszów Ruda, Przyszów Burdze, gdzie wybudowano także nową murowaną kaplicę, Przyszów Staw, Przyszów Szlacheckie i Przyszów Kliny. Przy kościele w Stanach pozostały miejscowości: Stany, Bojanów, Maziarnia, Załęże, Kozły, Krochowa, Przyszów Łapówka, Przyszów Katy oraz Przyszów Zapuście.
1990 – zamontowanie i poświęcenie kilku witraży ufundowanych przez rodaków ze Stanów Zjednoczonych.
1993 – nastąpiła nowa organizacja polskich diecezji i parafia Stany weszła w skład diecezji Sandomierskiej
1994 wykonanie ogrodzenia wokół kościoła
1995 – urządzono kaplicę w sali położonej na I piętrze ponad garażami Ochotniczej Straży Pożarnej w miejscowości Przyszów Zapuście.
2000 – zainstalowanie ozdobnych żyrandoli i kinkietów przez firmę metaloplastyki Stanisława Stopyry z Grodziska Górnego.
2002 ? 2007 budowa kaplicy matki Bożej Niepokalanie Poczętej w Bojanowie
2006 ? 2007 wykonanie figury Niepokalanej wyrzeźbiony w drewnie na wzór Cudownego Medalika, jaki otrzymała św. Katarzyna Labure w 1830 r. w Paryżu. Rzeźbę wykonał artysta Józef Powroźnik z Przeworska,
1 maja 2007 r. Poświęcenie kaplicy w Bojanowie przez bpa Edwarda Frankowskiego.
2007 – biskup pomocniczy Edward Frankowski dokonał poświęcenia pamiątkowego krzyża i placu pod nowej kaplicy w Przyszowie Zapuściu.
2008 ufundowanie tabernakulum do kaplicy w Bojanowie. początek przechowywania Najświętszego Sakramentu.
2008 – Komitet Budowy kaplicy w Przyszowie przekształcił się w formalne stowarzyszenie o nazwie Komitet Budowy Kaplicy w Przyszowie. Stowarzyszenie zostało zarejestrowane w Sądzie Wojewódzkim w Rzeszowie 23 czerwca 2008 roku. Siedzibą Komitetu Budowy Kaplicy stał się Dom Kultury w Przyszowie.
Pozwolenie na budowę parafia otrzymała dnia 22 lipca 2008 roku, po czym niezwłocznie przystąpiono do pierwszych prac.
W 2009 roku Stowarzyszenie uzyskało status Organizacji Pożytku Publicznego,
11 października 2013 roku kaplica w Przyszowie Zapuściu została oddana do użytku. Ks. Bp Ordynariusz Krzysztof Nitkiewicz odprawił w niej pierwszą Mszę św. I dokonał poświecenia.
27 kwietnia 2015 roku na mocy dekretu bpa Nitkiewicza kaplicy w Przyszowie została nadany tytuł św. Jana Pawła II. Ks. Biskup zalecił odprawianie uroczystej Mszy św. w doroczne wspomnienie św. Jana Pawła dnia 22 października każdego roku.
2007?2018 trwają systematyczne prace konserwatorskie przy budynku drewnianego kościoła z 1948 r.

Rys historyczny parafii Stany

Kształtowanie się organizacji kościelnej w parafii Stany

Pomimo zawiłych początków powstania wsi Stany, jej właściciele dbali o dobro duchowe i religijne mieszkańców. Ks. W. Gaj-Piotrowski w opracowaniu ?Zamek w Przyszowie, zaznacza, że 1697 roku Michał Artur Tarnowski ufundował w niej pierwszą kaplicę, chociaż pierwsze protokoły dziekańskie z 1824 i 1825 r. wskazują, że fundatorką była hrabina Rozalia Tarnowska. Najprawdopodobniej sprawowane były w niej nabożeństwa, a sama wioska była poddana pod kuratelę probostwa w Grębowie.
Wprawdzie przez cały XVII wiek nie ma na ten temat wyraźnego stanowiska władz kościelnych i Stany oficjalnie nie zostały przydzielone ani do Grębowa oddalonego o 23 km, ani też do Charzewic oddalonych o 21 km, to jednak na podstawie związku Tarnowskich z parafią w Grębowie można zakładać, że nieoficjalnie wieś należała do tej właśnie parafii. 

Zostało to potwierdzone po wizytacji przez biskupa krakowskiego Andrzeja Załuskiego, która miała miejsce 1748 roku w parafii Grębów, gdzie ordynariusz krakowski w zaleceniach powizytacyjnych wskazuje na konieczność zatrudnienia kapłana do sprawowania codziennej ofiary Mszy św. w istniejącej we wsi Stany kaplicy. Tylko w najważniejsze święta, jak Wielkanoc, Zesłanie Ducha św. Wniebowstąpienie, Boże Ciało, Wniebowzięcie NMP, Święto Ofiarowania, Narodzenia NMP, Piotra i Pawła oraz Święto patronalne, mieszkańcy Stanów byli zobowiązani uczęszczać do macierzystego kościoła w Grębowie.Również w 1769 roku biskup Ignacy K. Sołtyk, ordynariusz krakowski, zaleca stałą obsługę duszpasterską w Stanach (AMK Acta Graciosa T4 s. 37 op.cit. b?..)

Obok Stanów do Parafii Grębów, której początki sięgają 1524 roku należały także wioski: Burdze, Furmany, Jamnica, Jeziórko, Kobylarnia, Maziarnia, Miętne, Poręby Furmańskie, Przyszów, gdzie Kazimierz Wielki wybudował zamek myśliwski, Sulechów, Wydrza, Załęże, Zapolednik.
Wioska Stany spełniała 3 spośród 4 wymienionych warunków i jedynie liczba mieszkańców była niewystarczająca (573 osoby). Jednak dzięki usilnym staraniom grębowskiego proboszcza, ks. Jana Gwalberta Przemykalskiego, władze austriackie podjęły ostatecznie działania dające podstawy prawne do utworzenia nowej parafii. Najważniejsze z nich przypadły na rok 1818 kiedy to na mocy Dekretu CK urzędu okręgu rzeszowskiego z 18 lutego tego roku o numerze 1415, probostwu w Stanach zostało przyznane 6 sążni drzewa twardego i 18 sążni drzewa miękkiego. W tym samym roku 22 lipca 1818, zostało wydane kolejne rozporządzenie o numerze 33352 ustalające daniny na rzecz tworzonej parafii, w którym czytamy: ?przychód z dziesięcin przypadających ze Stanów na grębowskiego łacińskiego proboszcza Jana Przemykalskiego oraz przychód z dziesięcin przypadających z Przyszowa na rozwadowskiego łacińskiego proboszcza Walentego Kwietniewicza, mimo, że ci proboszczowie nie chcieli oświadczyć gotowości do odstąpienia [przychodu] na rzecz przyszłego proboszcza w Stanach, zostanie zabrany jako danina na rzecz teraz tworzonej łacińskiej parafii w Stanach z uwagą w tym inwentarzu, że po wystarczającym przygotowaniu parafii grębowskiej i rozwadowskiej, będzie przypadał parafii staneńskiej?. Do powyższych ustaleń dochodziła jeszcze tzw. Congrua, która określała kwotę dochodu, jaki miał otrzymywać proboszcz w Stanach, a która w owym czasie wynosiła 342 florenów. Biorąc pod uwagę wspomniane działania należy przyjąć, że erygowanie parafii Stany nie dokonało się na mocy jednorazowego aktu prawnego, ale na podstawie szeregu rozporządzeń, które z punktu ówczesnego prawa, jakie obowiązywało pod zaborem austriackim, stwarzały warunki do wyłonienia nowej parafii. Ponieważ najważniejsze z nich przypadały na rok 1818, stąd należy przyjąć tę datę jako początek jej istnienia. Zarówno Słownik Geograficzny królestwa Polskiego i innych krajów Słowiańskich, jak i Słownik Geograficzny i Przyrodniczy powiatu Tarnobrzeskiego i Niżańskiego, zgodnie podają jako datę utworzenia parafii Stany rok 1818. Również ten sam rok erygowania parafii przyjmują dokumenty kościelne. Parafia, zatem powstała na skutek decyzji władzy świeckiej sprawowanej przez rząd austriacki, na podstawie której, do wsi Stany dołączono wioski z sąsiednich parafii, czyli Grębowa i Rozwadowa. W późniejszym terminie w obrębie parafii znalazła się także wieś Maziarnia, należąca wcześniej do parafii Jeżowe. Od początków powstania, parafia Stany weszła w skład dekanatu Rudnickiego, a dziekani rudniccy przeprowadzali w niej okresowe wizytacje i sporządzali protokoły o jej stanie materialnym, duszpasterskim i moralnym. W skład tegoż dekanatu należały także parafie: Rozwadów, Racławice, Rudnik, Grębów, Jeżowe, Górno, Bieliny, Ulanów.

Warto w tym miejscu poświęcić kilka zdań osobie księdza Jana Gwalberta Przemykalskiego, któremu parafia Stany zawdzięcza swoje istnienie. Pochodził z Radomyśla nad Sanem gdzie urodził się 13 lipca 1747 r. Do szkoły średniej uczęszczał w Sandomierzu i tam też ukończył Niższe Seminarium Duchowne. Dalsze studia odbywał w Lublinie gdzie przyjął diakonat, a następnie został wyświęcony na kapłana w roku 1775 przez biskupa Lenczowskiego. Jako wikariusz pracował najpierw w Wielowsi, potem w Raniżowie. Dekretem Gubernium z dn. 16 sierpnia 1794 r. nr 20884 został prezentowany na probostwo w Grębowie, a konsystorz przemyski dnia 12 września 1794 roku zatwierdził go na to stanowisko. Odznaczał się gorliwością duszpasterską i troską o piękno świątyni. Jego staraniem, za zgodą zarówno władz cywilnych jak i kościelnych, powstała nowa, obszerna świątynia w Stanach, którą poświęcił swemu osobistemu patronowi św. Janowi Gwalbertowi. Zmarł w Grębowie dnia 16 października 1833 r., gdzie jego ciało spoczywa na miejscowym cmentarzu.

Przyszów Kameralny, zwany królewskim, była to wieś, w której król Kazimierz Wielki założył zamek i dwór łowiecki. Na temat jego dziejów opowiada książka napisana przez księdza Gaj-Piotrowskiego pt. ?Zamek Królewski w Przyszowie?. Wieś należała do parafii w Charzewicach, a wraz z nią jej pomniejsze części jak Burdze, Kołodzieje (zwane Krakowcem), Ruda, Staw i Zapuście. Miejscowości te oprócz Zapuścia położone były na prawo od rzeki Ruda ? Łęg. Po lewej zaś powstała nieco później wieś zwana Przyszów Szlachecki. Kiedy zapadła decyzja ustanowienia parafii Stany, Przyszów został włączony w jej granice.

W swojej historii Przyszów wchodził w skład dóbr sandomierskiej kapituły kolegiackiej. Miejscowość ta gościła wielokrotnie polskich monarchów ze względu na łowy, jakie się odbywały na terenie sandomierskiej puszczy. Założony tu wyżej wspomniany zamek, chociaż miał charakter myśliwski, stanowił część linii obronnej, zabezpieczającej kraj od wschodu skąd często zapuszczały się zagony Litwinów, Jadźwingów, Rusinów, Tatarów. W związku z bitwą z Krzyżakami, król Władysław Jagiełło dwukrotnie odbywał wielkie łowy w lutym 1410 roku. W Przyszowie, z tytułu polowań, gościli również inni monarchowie Rzeczpospolitej, jak Kazimierz Jagiellończyk, czy Stefan Batory. W XVI wieku ze względu na zagrożenie tureckie zamek przyszowski został umocniony przez Hetmana Wielkiego Koronnego i Starostę sandomierskiego, Jana Tarnowskiego (+1561) , który na owe czasy był najbardziej znakomitym znawcą sztuki wojennej. Zamek wówczas posiadał na wyposażeniu wiele uzbrojenia. Ks. Gaj Piotrowski we wspomnianym opracowaniu przytacza opis sporządzony w 1567 gdzie jest mowa o drewnianym kościele stojącym opodal zamku, wykonanym z drewna sosnowego i posiadającym trzy ołtarze.

Kolejni starostowie, Firlej i Gostomski nie dbali o zamek, więc szybko popadł w ruinę. W I połowie XVII wieku podjęto trzecią rozbudowę zamku, który jednak nie przetrwał nawały szwedzkiej i następującego po niej najazdu Rakoczego. Przyszów stracił swoje znaczenie na korzyść dworu w Nisku.

Bojanów ? Nazwa tej miejscowości zmieniała się z biegiem czasu, na co wskazują protokoły dziekanów jeżowskich. W I połowie XIX wieku używana jest nazwa Gojanów lub Gonianów, dopiero w 1845 roku po raz pierwszy pojawiła się obok wspomnianych powyżej nowa nazwa: Huta Bojanów. Ciekawostką jest, że na mapie z 1803 roku na obszarze dzisiejszego Bojanowa figuruje nazwa Koianów.. Z kolei na mapie z 1780 pojawia się nazwa Bujanow.

Słownik Geograficzny w t. I z 1880 roku wspomina o niej krótko, wzmiankując jedynie o tym, że na jej terenie była huta szkła i stacja pocztowa. Placówka pocztowo ? telegraficzna w Bojanowie była jedną z nielicznych na tym obszarze, co wyróżniało wieś spośród innych miejscowości. Do wytapiania szkła wykorzystywany był czysty, biały kwarcowy piasek występujący na tym terenie obok innych pasków i żwirów polodowcowych. Mieszkańcy Bojanowa znajdowali zatrudnienie także w okolicznym tartaku i dachówkarni. Końcem XIX wieku wieś Bojanów pretendowała do tego, aby zaliczono ją do zespołu Mart ? Fleckten, czyli tzw. miasteczek, posiadających prawo odbywania jarmarków i targów. Ówczesne władze austriackie odmówiły jej rządowego potwierdzenia, niemniej jednak targi w Bojanowie odbywały się przez cały okres galicyjski. Obecnie targi bojanowskie odbywają się w środy każdego tygodnia.

Pietropole jako osada wchodząca w skład parafii Stany pojawia się w roku 1840 i pozostaje w jej obrębie do roku 1925.

Maziarnia, albo Słup Maziarnia, wieś należąca kiedyś do parafii w Jeżowem, powstała w późniejszym okresie, jako że nie figuruje w spisach z XVI wieku. Miejscowość wyodrębnia się z początkiem XVII wieku, kiedy rozwijają się tu zakłady kuźnicze, duże ilości pni niewykorzystanych przez rudników dawały podstawę zakładania maziarni. Obecna wieś Maziarnia powstała w I poł. XVIII wieku, a jej początki dał niejaki maziarz zwany Słupem, lub Słupkiem pochodzący z Mazur. Wieś rozłożyła się po prawej stronie Łęgu, gdzie wcześniej wyrąbano spory obszar puszczy, a gdzie z czasem osiedlili osadnicy maziarscy. Słownik Geograficzny z roku 1885 podaje jej przynależność do parafii Jeżowe. Przyłączenie do parafii Stany nastąpiło prawdopodobnie pod koniec 2 poł. XIX wieku. Schematyzm diecezji przemyskiej z roku 1891 wymienia ją po raz pierwszy jako część składową parafii Stany podając równocześnie liczbę jej mieszkańców .

Wg skorowidzu z 1904 roku wynika, że na pocz. XX wieku do Parafii Stany należały takie wsie i przysiołki jak: Kozły, Załęże, Przyszów Królewski (Kameralny), Laski, Prusoty, Burdy (Burdze), Kołodzieje, Ruda, Staw oraz Bojanów z przysiółkami Pietropolem, Gojanowem i Dąbrówką. Przyszów Szlachecki przypisany był do Grębowa.

Pominięta została tu wieś Maziarnia, choć w schematyzmach diecezji przemyskiej wyraźnie zaliczana jest do parafii Stany, nieprzerwanie od 1891 roku.

Opracowanie: x. Zb. Mistak

Bibliografia:
1. J. Rawski, Krótki rys historyczny północnej części puszczy sandomierskiej, [w:] Prace i Materiały z Badań Etnograficznych, Rzeszów 1968,
2. Ks. W. Gaj-Piotrowski, Królewski Zamek w Przyszowie, Tuchów 1998
3. (Parafia Grębów sięga 1524 roku, jak podaje Słownik Geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Warszawa, 1881, T II s. 808)
4. Ks. W. Gaj-Piotrowski, D. Garbacz, K. Jańczyk, Kościół św. Floriana w Stalowej Woli. Miniskansen architektury drewnianej, Stalowa Wola 2007
5. Słownik Geograficzny i Przyrodniczy Powiatu Tarnobrzeskiego i Niżańskiego (rękopis z końca XIX w)
6. D. Garbacz L. Witkowska, Od Rozwadowa do Stalowej Woli, Stalowa Wola 2001
7. Ost-Galizien. Blatt, Enthaltend den Tarnower, Rzeszower, Sanoker und Duklaer Kreis, Wien: im Verlag des Kunst Und Industrie Comptoir?s, 1803
8. Regni Lubomiriae et Galliciae, Augsburg: chez lean Michel Probst (non ante 1780)

Obiekty sakralne – kościół parafialny

Obiekty sakralne (kultu) na przestrzeni 200-lecia istnienia Parafii Stany: kościół parafialny

Kaplica z końca XVII wieku nie była wystarczająca dla potrzeb kultu a przede wszystkim nie spełniała warunków, aby władze zaborcze mogły wyrazić zgodę na utworzenie odrębnej parafii. Konieczną rzeczą stało się wybudowanie nowego, większego kościoła. Prace budowlane najprawdopodobniej rozpoczęły się z początkiem XIX wieku. W protokołach z wizytacji dziekańskich na przestrzeni kilkudziesięciu lat do poł. XIX wieku pojawiały się cztery daty budowy kościoła: 1801, 1811, 1802 i 1814. Należy przyjąć, iż najbardziej prawdopodobny termin rozpoczęcia budowy, to rok 1801, jako że ta data pojawia się w Inwentarzu dekanalnym z r. 1826 sporządzonym przez dziekana rudnickiego ks. Andrzeja Tomiczka 22 sierpnia tegoż roku i w najwcześniejszych protokołach powizytacyjnych. Również w słowniku Geograficznym z 1890 roku podany jest rok 1802, jako data powstania nowego drewnianego kościoła.  Nowa świątynia powstała staraniem księdza Jana Gwalberta Przemykalskiego, z fundacji Rozalii Tarnowskiej oraz mieszkańców wsi Stany za zgodą władz cesarstwa austriackiego. W roku 1802 biskup Antoni Gołaszewski wydał dekret (z 29.04.1802 r.) ustanawiający odpust zupełny z okazji położenia fundamentów pod nowy, filialny kościół. Proboszcz grębowski finansował w dużej mierze rozpoczęte dzieło, jak też czuwał nad wyposażeniem świątyni przez ponad 20 lat, tj. do 1823 roku, kiedy Stany otrzymały odrębnego proboszcza w osobie księdza Michała Kleczyńskiego. Ze wspominanego Inwentarza z 1826 roku można dowiedzieć się, że kościół od początku poświęcony był głównemu patronowi św.

             Społeczność parafii w tamtym czasie stanowili mieszkańcy trzech wiosek: były to Stany, wieś licząca 986 mieszkańców, Gojanów z 271 mieszkańcami i Przyszów z 1161 mieszkańcami, co dawało liczbę 2418 osób.

             Na podstawie opisu we wspomnianym Inwentarzu z 1826 roku możemy sobie wyobrazić wygląd kościoła parafialnego, dzwonnicy i innych budynków parafialnych, a także stan wyposażenia. Kościół od strony prezbiterium zorientowany był ku wschodowi. Do środka prowadziły podwójne drzwi od strony zachodniej zamykane na drewnianą zasuwę od wewnątrz. Drugie drzwi umieszczone na wspornikach pod chórem oddzielały przedsionek od nawy głównej. Obok wejścia głównego kościół posiadał boczne wejście od południa przez tzw. babiniec oraz od strony północnej do zakrystii. Oświetlało go 10 okien. Podłoga w całym pomieszczeniu wykonana była z drewna. Nad główną nawą wznosił się drewniany chór wsparty na dwóch kolumnach. Sklepienie opierało się na ośmiu kolumnach drewnianych w dwóch rzędach. W środku znajdowały się trzy ołtarze proste z marmurowymi portatylami. Do dziś zachował się jeden spośród nich i obecnie mieści się w ołtarzu Matki Bożej Różańcowej

             W ołtarzu głównym umieszczony był wizerunek przedstawiający św. Jana Gwalberta, a nad nim drewniana rzeźba – wyobrażenie symbolizujące Boga Stwórcę. Z przodu ołtarza umieszczone było tabernakulum drewniane białego koloru, wyzłocone wewnątrz, dostojne i piękne, przyozdobione niewielkimi figurami czterech Ewangelistów i dwoma zwierciadłami. Przed ołtarzem były balaski. Obok ołtarza głównego, kościół posiadał dwa mniejsze na bocznych ścianach przed wejściem do prezbiterium. Ten po lewej stronie, patrząc w stronę ołtarza głównego, dedykowany był św. Tekli. Umieszczone było w nim malowidło przedstawiające jej postać, poświęcone 11 lipca 1816 roku. Obok obrazu św. Tekli ołtarz zawierał drugi obraz przedstawiający Matkę Bożą Niepokalaną prezentowany w zależności od pory roku liturgicznego. Powyżej umieszczony był niewielki obraz św. Anny. Ołtarz po drugiej stronie zawierał przedstawienie św. Floriana z naprzemiennym obrazem Jezusa Cierpiącego, a na górze wizerunek św. Katarzyny dziewicy i męczennicy. Te dwie ostatnie postacie świętych nawiązywały do pobożności miejscowego społeczeństwa. Św. Florian, jako patron hutników i ludzi stykających się z ogniem był orędownikiem tych, którzy pracowali w przyszowskiej królewskiej rudnicy, bojanowskiej hucie szkła czy też, jako maziarze wyrabiający maź. Św. Katarzyna natomiast przyzywana była, jako patronka prostego ludu.

             W nawie głównej stały dwa drewniane konfesjonały, ławki, a od strony Ewangelii malowana ambona. Na chórze znajdowały się proste organy 6 głosowe, które ufundował książę Jerzy Lubomirski, dziedzic Rzeszowa, Rozwadowa i Charzewic. Z wyposażenia należy wymienić jeszcze chrzcielnicę drewnianą, mieszczącą w sobie ceramiczne naczynie na wodę święconą oraz piscynę obłożoną drewnem przechodzącą poza wielki ołtarz. Ogólny wygląd wnętrza kościoła prezentował się pięknie, o czym zaświadcza protokół dziekana z roku 1824. Cały kościół był w stanie surowym bez ściennych malowideł.

             Jak chodzi o wyposażenie i przedmioty stosowane podczas uroczystości, to w 1826 roku było właściwie wszystko: a więc dzwonki, monstrancja miedziana, puszka, kielich, kadzielnice, świeczniki drewniane, krzyż procesyjny, figury, ornaty, komże, alby, obrusy i cała bielizna kielichowa, chorągwie, obrazy procesyjne, księgi liturgiczne, księgi kancelaryjne itp. We wspomnianym Inwentarzu zawarty jest szczegółowy wykaz tych przedmiotów.

             Strona zewnętrzna kościoła przedstawiała się następująco. Całość budowli osadzona była na dębowych balach. Ściany wsparto dębowymi podporami. Zarówno ściany jak i dach pokryte były gontem. Na środku dachu znajdowała się wieżyczka z sygnaturką, kryta gontem łuskowym w czerwonym kolorze.

             Kościół został konsekrowany dopiero w 1884 r. przez sufragana przemyskiego biskupa Ignacego Łobosa, gdy proboszczem był ks. Antoni Nowotarski (1876?1890), który na tę okoliczność przeprowadził jego odnowienie, malowanie i budowę nowych ołtarzy, głównego i bocznych. Ołtarze te przetrwały do dziś i znajdują się na wyposażeniu drugiego drewnianego kościoła, który powstał w Stanach po II wojnie światowej, w 1948 roku.

                                    W dawnym kościele od wejścia z zakrystii wchodziło się na drewnianą ambonę z baldachimem, a po przeciwległej stronie od skarbca stała drewniana stylizowana chrzcielnica w kształcie kielicha, nad którą też umieszczony był drewniany baldachim. W nawie głównej i pod chórem znajdowało się 16 ławek w dwóch rzędach. Obok nich w prezbiterium stały dwie dębowe ławki kolatorskie.  W następnych latach wyposażono kościół w mosiężne żyrandole wykonane przez metaloplastyka z Sanoka w r. 1886, wewnętrzne ściany i sufit pokryto farbą olejną, a także wymalowano kilka obrazów na ścianach i na suficie (1890 r.). Na portatylu bocznego ołtarza Matki Bożej Różańcowej znajduje się adnotacja o konserwacji jaka miała miejsce w 1895 r. Prawdopodobnie dotyczyła tylko tego ołtarza.

                                     Na zewnątrz kościoła obok dzwonnicy stojącej naprzeciw głównego wejścia, znajdowała się również druga ambona, a obok niej ołtarz polowy, przy którym odprawiane były nabożeństwa w porze letniej, zwykle sumy.

             Z Inwentarza sporządzonego po I wojnie światowej, dowiadujemy się o głównych obrazach, które były zamieszczone w ołtarzu głównym i dwóch bocznych. Ołtarz główny posiadał obraz Matki Bożej, który przesłaniany był obrazem św. Jana Gwalberta. Ołtarz boczny od strony północnej posiadał obraz NS Pana Jezusa oraz zasuwany obraz św. Tekli, natomiast w ołtarzu od strony południowej mieścił się obraz NMP Różańcowej zakrywany obrazem św. Franciszka.

             XIX wieczne obrazy w pierwszej połowie XX wieku zostały zamienione na nowe. Ks. Franciszek Kułak, zamówił ok. 1930 roku nowe obrazy do ołtarzy kościoła. W ołtarzu głównym pojawił się obraz Jezusa Ukrzyżowanego na wzór figury krzyża z Limpias. Namalował go artysta malarz z Lublina Władysław Barwicki. Ten sam malarz namalował postać św. Tekli i obraz Najświętszego Serca Pana Jezusa do bocznego ołtarza od strony północnej. Rozważany był także projekt poszerzenia kościoła o dwie nawy boczne ze względu na ograniczoną ilość miejsca dla licznych wiernych, którzy należeli do rozległej parafii Stany. Z powodu braku funduszy projekt ten nie został zrealizowany.

             Parafia w ciągu swej blisko 200 letniej historii doświadczyła całkowitej likwidacji, kiedy Niemcy hitlerowskie dokonały wysiedlenia ludności z wiosek przylegających do poligonu, na którym dokonywane były ćwiczenia z pociskami rakietowymi V1 i V2. Wysiedlenie mieszkańców wsi Stany i okolicznych miejscowości władze niemieckie zarządziły na początku 1941, a cały exodus ludzi z tego terenu trwał przez kolejne miesiące, aż do późnej jesieni i następnego roku. 23 Stycznia 1942 r. władze niemieckie na jakiś czas zamknęły kościół utrudniając tym samym sprawowanie nabożeństw. Ostatni przedwojenny proboszcz parafii Stany, ks. Jakub Przybyłowicz, zorganizował przeniesienie dobytku, ksiąg i dokumentów do klasztoru ojców kapucynów w Rozwadowie, gdzie zamierzał się przenieść. Ostateczne osiadł w Zaleszanach, gdzie od 13 listopada 1941 r. objął funkcję proboszcza. Doraźną opiekę w kościele stanowskim podejmowali ojcowie kapucyni, którzy nawet na Wielkanoc 1942 roku sprawowali nabożeństwa dla tych, którzy pozostawali na terenie wioski. Jednak po Wielkanocy Niemcy zaczęli palić domostwa, zmuszając w ten sposób pozostałą część ludności do wyjazdu i szukania warunków do życia w innym miejscu. Budynek świątyni, który przetrwał blisko półtora wieku nie został w tym czasie zniszczony, choć przez kolejny rok pozostawał nieczynny. W 1943 roku ostatecznie został przeznaczony do rozbiórki i sprzedany piekarzowi z Nowej Dęby.  Kościół ten został uratowany na skutek starań stalowowolskiego duszpasterza, księdza Józefa Skoczyńskiego i przeniesiony do Stalowej Woli. Tam poświęcony 12 grudnia 1943 r., znajduje się do dziś, pod wezwaniem św. Floriana. Tym samym stał się pierwszym kościołem oraz macierzystym kościołem dla wszystkich parafii, które obecnie istnieją na terenie tego miasta.

             Po z górą trzech latach nieobecności, w 1945 roku powrócili mieszkańcy Stanów i okolicznych wiosek z przesiedlenia, nie tyle do swoich domów, co na same zgliszcza, jakie pozostały po działaniach wojennych, podejmując trud wybudowania choćby skromnego domu mieszkalnego czy gospodarczego. Trzeba zauważyć, że pierwsze powroty następowały już w 1944 roku ze względu na przesunięcia wojsk niemieckich, tak, że kuria w Przemyślu pismem z dnia 29 lutego tego roku zleciła ks. Boczarowi z Niska duszpasterską troskę nad powracającymi, ale dopiero po zakończeniu działań wojennych został zamianowany nowy administrator w osobie ks. Franciszka Glazara, gdyż ks. Jakub Przybyłowicz, ostatni przedwojenny proboszcz stanowski, nie powrócił już do swej dawnej parafii. Ksiądz Glazar nie urzędował długo, bo tylko do roku 1946. Postawił jedynie prowizoryczny budynek pomiędzy cmentarzem, a miejscem, gdzie stał dawny kościół parafialny a miejscem nabożeństw stała się cmentarna kaplica Komorowkich, która jako jedyna ocala z pożogi wojennej.

Opracowanie: ks. Zb. Mistak

Bibliografia:
1. Archiwum Diecezjalne przy Kurii Bisk. obrz. łac. Ksiega nr 1705 (ADP 1705),
2. Słownik Geograficzny 1890 T XI
3. Ks. W. Gaj-Piotrowski, Królewski Zamek w Przyszowie, Tuchów 1998
4. Ks. W. Gaj-Piotrowski, D. Garbacz, K. Jańczyk, Kościół św. Floriana w Stalowej Woli. Miniskansen architektury drewnianej, Stalowa Wola 2007
5. Słownik Geograficzny i Przyrodniczy Powiatu Tarnobrzeskiego i Niżańskiego (rękopis z końca XIX w)
6. Archiwum Parafialne, Zbiór Inwentarzy, Inw. z 1818

Obiekty sakralne ? kościół drewniany

Obiekty sakralne (kultu) na przestrzeni 200-lecia istnienia Parafii Stany: Kościół drewniany z roku 1948


Dzieła odbudowy parafii, a przede wszystkim podstawowego miejsca kultu, jakim jest świątynia, podjął się nowy proboszcz ks. Roman Dobrzański, zamianowany w październiku 1946 roku, który zastał zdewastowaną wieś i pustkę, jak chodzi o budynki kościelne. W odręcznej notatce z 21 października 1946 roku ks. Dobrzański zapisał: ?W czasie objęcia parafii, dnia 20 października 1946 roku, zniszczonej przez okupanta nic nie zastałem?. Przystąpiono wówczas do odbudowy kościoła, plebanii i budynków gospodarczych. Przy przeniesieniu kościoła do Stalowej Woli w r. 1943, przyjęto założenie, że po zakończeniu działań wojennych wróci on z powrotem do Stanów. Zrezygnowano jednak z przeniesienia go na jego dawne miejsce, gdzie stał przez blisko 150 lat, a mieszkańcy zdecydowali się na postawienie nowego, drewnianego kościoła, na wzór poprzedniego.

Budowa jego rozpoczęła się wiosną 1948 roku i jeszcze przed zimą tego samego roku stanął nowy kościół w stanie surowym, Cała społeczność parafian, którzy powrócili z wysiedlenia do swoich gospodarstw zaangażowała się w to przedsięwzięcie, a całością prac kierował Karol Żak, mieszkaniec Stanów, który posiadł sztukę ciesielską podczas pobytu w Argentynie. Zachowały się jego wspomnienia z tamtych czasów, gdzie czytamy min.: ?To były ciężkie chwile. Jak wróciliśmy do Stanów, aż rozpacz brała patrzeć na te zniszczenia. Wszystkie gospodarstwa były zburzone, ziemia zryta czołgami, najeżona niewypałami. Trzeba było zakasać rękawy i brać się do roboty. Powoli budowaliśmy nowe gospodarstwa. Kościoła nie było. Ksiądz Dobrzański odprawiał nabożeństwa w ocalałej kaplicy cmentarnej. Zainicjował budowę nowego kościoła. Parafianie pomagali, jak który potrafił. I ja sam mam swój skromny udział w budowie naszej świątyni.?

W nawiązaniu do tego skromnego udziału warto nadmienić, że dzięki Karolowi Żakowi powstały wszystkie parafialne budynki z plebanią włącznie, duża drewniana szkoła, a wreszcie wiele domów i gospodarstw, które odradzały się po wojennej zawierusze jego fachowej pracy zawdzięczało swe istnienie.

Z dawnego koscioła powróciło, w różnych odstępach czasu, jedynie wyposażenie wnętrza, głównie ołtarze i obrazy. Aby pozyskać środki finansowe na rzecz odbudowy nowego kościoła, za pozwoleniem władz powiatowych, prowadzona była zbiórka poprzez rozprowadzanie dewocjonaliów i sprzedaż cegiełek. Tego przedsięwzięcia podjął się Władysław Sławek z Kępia Zaleszańskiego.

W kolejnej notatce ks. Dobrzańskiego czytamy: ? W czasie drugiej wojny światowej od 1939 ? 1945, parafia Stany została przez okupanta wysiedlona i całkowicie zniszczona (kościół, plebania, kuchnia, i wszystkie budynki gospodarcze). Po drugiej wojnie nie zastałem w parafii nie tylko żadnych budynków, ale także żadnego inwentarza. Nowy kościół został zbudowany w roku 1948. Poświęcony został 29-09-1948 r. w uroczystość św. Tekli. Wykończony został w stanie surowym w roku 1949. ? Dwa konfesjonały, organ, ławki, trzy ołtarze, ambona, chrzcielnica wróciły do kościoła dość zniszczone; w czasie od 1953 do maja 1954 roku. Tak samo szaty kościelne, naczynia i trzy dzwony wróciły w czasie od 1952 ? 1954 miesiąca maja. Sygnaturka na wieży nowa, fundacji ks. Dobrzańskiego w roku 1948.?

Kościół ten w kolejnych latach poddawany był różnym pracom, zarówno jego wygląd zewnętrzny jak i wystrój wnętrza. W 1956 zewnętrzne ściany kościoła zostały oszalowane deskami, jako wotum dla Matki Bożej, a wewnątrz wykonano drugą powałę. Elektryfikacja kościoła nastąpiła dopiero w roku 1961, a w rok później zainstalowano w nim elektryczny system nagłaśniający.

Malowanie wewnętrznych ścian miało miejsce w 1964 roku. Projekt opracował i równocześnie jego wykonawcą był artysta prof. Marian Stroński z Przemyśla. Na sklepieniu, patrząc od prezbiterium, malarz przedstawił sceny ewangeliczne: ostatnia wieczerza, pokłon Trzech Króli, ukoronowanie Najświętszej Maryi Panny i Zmartwychwstanie. Na bocznych ścianach namalowane zostały postacie: św. Jana Gwalberta, Dobrego Pasterza, św. Anny, czterech Ewangelistów, św. Józefa i św. Franciszka. Z okazji nawiedzenia obrazu Matki Bożej Częstochowskiej w 1972 roku dokonano w kościele szeregu modernizacji. Zamieniono wówczas drewnianą podłogę na posadzkę wykonaną z terrakoty i odnowiono ołtarze. Wzdłuż ścian prezbiterium, nawy głównej i w przedsionkach zamontowano boazerię oraz wymieniono ambonę. W 1975 kościół został konsekrowany. Z tej okazji na chórze kościelnym zamontowano nowe, 12 głosowe organy, wykonane rok wcześniej przez Stanisława Broszko z Tomisławia k/Bolesławca, a w ołtarzu głównym ufundowano pancerne, nowe tabernakulum. W tym samym roku powstała także dzwonnica na podstawie betonowej, do której zakupiono dzwon z wygrawerowanym wizerunkiem Matki Bożej Nieustającej Pomocy i podpisany: “Imię moje Maryja”

Kościół powojenny służył społeczności przez kilka dziesięcioleci do początku lat 80 ubiegłego stulecia. W tym kościele, obok stałych nabożeństw związanych z rokiem liturgicznym i sprawowaniem sakramentów, obywały się misje święte m.in. w 1962 oraz w 1971, rekolekcje, wizytacje biskupów przemyskich. Na przełomie czerwca i lipca 1971 roku parafianie stanowscy we wspomnianym kościółku obchodzili uroczystości nawiedzenia Matki Bożej Królowej Polski w znaku ikony Jasnogórskiej, a kilka lat później, w roku 1977, 600-lecia istnienia diecezji przemyskiej. Z biegiem czasu ta drewniana świątynia nie wystarczała na swobodne spełnianie praktyk religijnych, choćby ze względu na ciasnotę miejsca i chłód porą zimową. Dojrzewała zatem decyzja o postawieniu nowego, murowanego i obszerniejszego kościoła. Zrealizowano ją w pierwszej połowie lat 80-tych XX wieku, a drewniana świątynia z 1948 r. została zachowana do dziś i znajduje się tuż obok nowego kościoła, którego budowa rozpoczęła się w roku 1981.

Otoczenie kościoła: naprzeciw głównego wejścia dzwonnica oraz parkan drewniany okalający teren przykościelny i teren cmentarza.

Opracowanie: ks. Zb. Mistak

Bibliografia:
1. Odręczna notatka na odwrocie ?Tabellaria Specyficationis? z 1827 r. (archiwum parafialne)
2. Korespondencja z dnia 5-05-1948 r. do Starostwa Powiatowego (archiwum parafialne)
3. Archiwum Parafialne, Tom: Umowy
4. Archiwum Parafialne, Tom: Protokoły/Sprawozdania
5. Korespondencja z dnia 15-06-1964 r. do Kurii Biskupiej w Przemyślu, (archiwum parafialne)
6. Archiwum Parafialne, Inwentarz z okresu 1967 – 1988

Obiekty sakralne ? kościół murowany

Obiekty sakralne (kultu) na przestrzeni 200-lecia istnienia Parafii Stany: Kościół murowany z roku 1981

Pogarszający się stan drewnianego kościoła i jego niewystarczająca powierzchnia, aby pomieścić gromadzących się wiernych stanowiły główny powód, że od lat 70-tych XX stulecia zaczęto myśleć o budowie nowej świątyni, a zalecenia powizytacyjne wskazywały na to dużo wcześniej. Władze Urzędu Wojewódzkiego, Wydziału ds. Wyznań początkowo odmawiały wydania zgody na wniosek zarówno z strony parafii, jak i Kurii Biskupiej w Przemyślu.(?) Jednak od 1979 roku zaczęto gromadzić materiał budowlany z równoczesnym ubieganiem się o pozwolenia na budowę. W niedługim czasie zgromadzono 140 tys. sztuk cegły, wapno, drut zbrojeniowy, żwir i piasek. Pozwolenie na budowę parafia otrzymała dopiero 14 sierpnia 1981 roku. Na mocy tej decyzji, ówczesny proboszcz ks. kan. Jan Kula, otrzymał zgodę na podjęcie prac celem wybudowania nowej świątyni.(?) Budowę rozpoczęto w 2 poł. 1981 r., w miejscu, gdzie kiedyś znajdowała się stara plebania, kładąc fundamenty i wznosząc ściany do wysokości stropu. Projekt budowlany został opracowany przez inż. Jana Gorczycę i jego zespół architektów z Rzeszowa. Wykonaniem natomiast zaprojektowanych zadań zajęli się miejscowi murarze: Jan Bednarz ze Stanów, jako główny wykonawca, Bolesław Bednarz z Maziarni, Bronisław Bednarz z Przyszowa Zapuście, Stanisław Tłusty oraz Józef Popek z Maziarni.(?) Prace ciesielskie i szalunkowe wykonywał Franciszek Nieradka wraz ze swoim zespołem : Eugeniuszem Żak, Marianem Świątkiem, Józefem Puzio i Józefem Trawińskim. Całość budowy nadzorował inż. Władysław Jagiełło z Rzeszowa. W roku następnym położono stropy i wykonano dach przykryty ocynkowaną blachą doprowadzając budynek kościoła do stanu surowego.(4) Blacharze, którzy kryli dach to Jan Koc i Piotr Kobylarz, zaś instalację odgromową założyli Jan Koc i Stanisław Bajek. Każdy kolejny rok wiązał się z dalszymi pracami wykończeniowymi. W roku 1984 wykonano zewnętrzne tynki metodą cyklinowania, a w kolejnym położono marmurową posadzkę w prezbiterium i nawie głównej z tzw. ?Białej Marianny? uzupełnionej marmurem z Bolechowic. Ścianę główną w prezbiterium ozdobiono ceramicznym motywem o treści religijnej, przedstawiającym postać Jezusa ukrzyżowanego oraz Maryję i Apostoła Jana. Jest to dzieło pana Sochy z Łysej Góry spod Tarnowa. Ten nowatorski motyw dekoracyjny zastosowano w całym kościele wykonując do roku 1989 dwie sceny ewangeliczne w prezbiterium – tj. ?rozmnożenie chleba? i ?ostatnią wieczerzę?, 15 scen ?drogi krzyżowej? w nawie głównej oraz ołtarz soborowy, ambonkę i chrzcielnicę.
Kościół poświęcił bp przemyski, Bolesław Taborski dnia 14 lipca 1985 roku. Konsekracja natomiast miała miejsce w 1995 roku, a dokonał jej bp Marian Zimałek z Sandomierza.
Kolejne dokonana na rzecz nowej świątyni, to wykonanie nowych, mechanicznych, 22 głosowych organów przez firmę Truszczyńskich z Warszawy, które poświęcił bp Edward Białogłowski w r. 1988. W tym samym czasie zamontowane zostały witraże do dużych okien, ufundowane przez rodaków ze Stanów Zjednoczonych i Kanady. W swojej treści przedstawiają one postacie czterech Ewangelistów oraz wybrane sceny z życia Pana Jezusa i apostołów. Teren przykościelny został ogrodzony, do czego wykorzystano metalowe przęsła osadzone na żelbetonowych słupach. Prac spawalniczych związanych z tym zadaniem podjął się Jan Dąbal ze sowim synem Józefem. W 2000 roku zainstalowane zostały ozdobne żyrandole i kinkiety. Wykonała je firma metaloplastyki artystycznej Stanisława Stopyry z Grodziska Górnego. Dużą pomoc przy budowie kościoła, obok mieszkańców parafii, świadczyli rodacy mieszkający na stałe lub czasowo w USA, którzy organizowali zbiórki pieniężne i przekazywali je na ten cel.
W 1989 roku dokonał się podział parafii na mocy decyzji biskupa sandomierskiego i została utworzona nowa, p.w. Niepokalanego Serca Najświętszej Maryi Panny. W jej obszar weszły wioski: Przyszów Ruda, Przyszów Burdze, Przyszów Staw, Przyszów Szlacheckie i Przyszów Kliny. Przy kościele w Stanach pozostały miejscowości: Stany, Bojanów, Maziarnia, Załęże, Kozły, Krochowa, Przyszów Łapówka, Przyszów Katy oraz Przyszów Zapuście.
Dalsze lata przyniosły nowe inicjatywy, mające na celu usprawnienie posługi duszpasterskiej jak chodzi o łatwiejszy dostęp wiernych do sakramentów, które doprowadziły do powstania kaplicy dojazdowej w Bojanowie p.w. Maryi Niepokalanej, a także kaplicy św. Jana Pawła II w Przyszowie Zapuściu.

Obiekty sakralne ? kaplice

Obiekty sakralne (kultu) na przestrzeni 200-lecia istnienia Parafii Stany: kaplice

Kaplica w miejscowości Przyszów Ruda

             Przez środek puszczy Sandomierskiej płynie rzeka Łęg, tworząc pośród pól i lasów urocze zakola. W górnym swym biegu nosi nazwę Zyzoga i bierze początek w południowej części Płaskowyżu Kolbuszowskiego, w okolicy miejscowości Widełka. Jej długość mierzy się na ok. 83 km. Dziś w miejscu, gdzie Zyzoga przechodzi w Łęg został wykonany sztuczny zalew ?Maziarnia?, który stanowi swoistą atrakcję turystyczną i przestrzeń dla wędkarzy. To właśnie nad Łęgiem, poprzez stulecia, rozłożyły się wioski i osady, które wchodziły w obręb istniejących tu parafii, m.in. parafii Stany. Historycznie ujmując, do parafii Stany należała wioska Pietropole wraz przysiółkami Kijanki i Karby, Bojanów z Gonjanowem i Hutą, Stany z Laskami i Załężem, Kozły, Zakrochowa, Łapówka, Kąty, Maziarnia, Kołodzieje, Przyszów Zapuście, Przyszów Staw, Przyszów Szlachecki, Kliny, Ruda i Burdze.

             Nie trzeba wyjaśniać, że przestrzennie miejscowości te zajmowały dość spory obszar, a odległość do centrum życia religijnego, jakim był kościół parafialny stanowiła niemały problem. Wizytujący parafię biskup Józef Pelczar (dziś święty) w roku 1911 zapisał w protokole powizytacyjnym następująca notatkę: ?Droga z Rozwadowa do Stanów nie należy do najprzyjemniejszych. Blisko dwie godziny trzeba jechać przez okolicę monotonną, piaszczystą, a bardzo często i przez las, nim się dostanie do ukrytej wśród lasu ubogiej wioszczyny Stany?(1) Podczas tej wizytacji biskup Pelczar zwrócił uwagę na szczupłość drewnianego kościółka w stosunku do ilości wiernych i zachęcał, aby w przyszłości pomyśleć o nowym kościele.(2) Wówczas jeszcze nie myślano o budowaniu kaplic dojazdowych i dopiero w 2 poł. XX wieku doszło, w najbardziej oddalonych wioskach, do ich powstania. Jedną z pierwszych była kaplica w miejscowości Ruda. W archiwum parafialnym, niestety,  nie zachowały się projekty budowlane, ani inne dokumenty, które ukazywałyby historię powstania tej kaplicy. Jest tylko krótka notatka w rocznym sprawozdaniu, z której wynika, że kaplica powstała w roku 1977 i została poświęcona w 1 lipca tegoż roku przez bpa Ignacego Tokarczuka. Nowo powstały kościół otrzymał tytuł Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Maryi Panny.(3)

Kaplica we wsi Burdze

             W miejscowości Burdze położonej nad Łęgiem w odległości kilku kilometrów od Stalowej Woli znajdowała się dawna, niewielka kaplica, która służyła tamtejszym mieszkańcom do sprawowania okolicznościowych nabożeństw, a także prowadzenia spotkań katechetycznych dla dzieci i młodzieży. Starania o wybudowanie nowej kaplicy rozpoczęły się już w roku 1986, kiedy grupa 58 mieszkańców tej miejscowości pod przewodnictwem Mariana Burdzego wystosowała w tej sprawie pismo do władz Gminy.(4) W rok później wspomniana kaplica znalazła się w złym stanie technicznym i nadawała się do rozbiórki. Bezpośrednią przyczyną tego było uszkodzenie budynku w grudniu 1987 roku przez samochód ? koparkę Jednostki Wojskowej ze Stalowej Woli. Mieszkańcy Przyszowa Burdze, podczas walnego zebrania w dniu 9 grudnia 1987 r. uzgodnili z władzami Gminy, że nabożeństwa oraz nauka religii będzie odbywać się w remizie Ochotniczej Straży Pożarnej wsi Burdze.(5) O sytuacji zostały powiadomione władze świeckie i kościelne. Ordynariusz diecezji Przemyskiej ks. bp Ignacy Tokarczuk po odbytym spotkaniu z mieszkańcami Burdzów zalecił wybudowanie nowej kaplicy, a troskę o to zadanie powierzył ówczesnemu proboszczowi, ks. kanonikowi Janowi Kuli. Zostały złożone stosowne pisma do Kurii Biskupiej i Urzędu Wojewódzkiego w Tarnobrzegu.

             Sprawa budowy nowej świątyni okazała się dość skomplikowana. Jeżeli władze Gminy nie stwarzały większych trudności, to ze strony urzędów centralnych piętrzyły się przeszkody. Pierwszą z nich było to, że ksiądz Jan Kula, proboszcz parafii Stany zamianowany przez biskupa przemyskiego, nie był oficjalnie zatwierdzony przez Urząd ds. Wyznań, w związku z czym nie mógł reprezentować parafii w w/w sprawie. Mógł natomiast zawrzeć umowę o wynajem lokalu, jako osoba fizyczna. Druga sprawa, to kwestia uzyskania działki i pozwolenia na budowę nowego kościoła, o czym z inicjatywy KW PZPR rozstrzygał Urząd ds. Wyznań w Tarnobrzegu. Ówczesne władze partyjne podejmowały usilne starania nad wprowadzeniem świeckich obyczajów i obrzędowości w życie społeczne. W roku 1985 ukazał się program działań zmierzających do upowszechnienia świeckiego charakteru państwa. W piśmie tegoż urzędu z dnia 27 stycznia 1988 r. zawartych zostało szereg wytycznych i zaleceń, a mianowicie, aby przeciwdziałać klerykalizacji życia społecznego, propagować światopogląd materialistyczny, podejmować tematykę świecką na zebraniach wiejskich, gminnych i zakładowych, do czego należało włączyć różne organizacje społeczne takie jak: ZSMP, ZMW, ZHP,TKKŚ, Związki Zawodowe, Ligę Kobiet, Kółka rolnicze itp. Nad realizacją tych postulatów miał czuwać Zespół ds. Świeckiej Obrzędowości przy wojewodzie.

             Pomimo tych przeszkód i trudności przystąpiono do realizacji zamierzonego celu. Opracowaniem projektu zajął się inż. Włodzimierz Pisz z Przemyśla i przedłożył go w roku 1989. Działkę pod nowa kaplicę o powierzchni 17 arów (dz. 725/2) przekazał mieszkaniec wsi Burdze, Wojciech Rychlak. Budynek powstał na planie prostokąta o pow. zabudowy 212 m? i użytkowej 160,7 m? oraz kubaturze 1050 m?. Kaplica otrzymała tytuł ?Podwyższenia Krzyża Świętego?

             Wyżej opisane kaplice należą dziś do odrębnej jednostki duszpasterskiej jaka powstała w roku 1989, a jest nią nowa parafia Przyszów Ruda, gdzie parafialnym kościołem jest kościół Niepokalanego Poczęcia NMP z 1977 r.

Kaplica w Bojanowie

Starania o powstanie kaplicy w miejscowości Bojanów podjął społeczny Komitet wyłoniony spośród mieszkańców tej miejscowości zwracając się 18 sierpnia 1997 roku do Kurii Biskupiej w Sandomierzu z prośbą o wyrażenie zgody na urządzenie kaplicy w budynku dawnej Szkoły Podstawowej  przy ul. Szkolnej. Kuria Biskupia, po rozeznaniu warunków koniecznych do sprawowania kultu, udzieliła pozytywnej odpowiedzi pismem z dnia 12 listopada tegoż roku, pozwalając tym samym na urządzenie kaplicy wraz zakrystią we wspomnianym budynku. W lutym 1999 roku została zawarta umowa wynajmu pomiędzy Zarządem Gminy, a proboszczem parafii Stany, ks. Janem Kulą, co pozwoliło na przygotowanie i sprawowanie nabożeństw. Równocześnie Parafia podjęła starania o prawo własności zarówno posesji, jak i budynku dawnej szkoły.

             Dnia 30 lipca 1999 r. Zarząd Gminy podjął uchwałę o przekazaniu na rzecz Parafii działki 0,39 ha o numerze ewidencyjnym 1256 położonej przy ul. Szkolnej, na cele kultu religijnego, wraz z budynkami. W roku 2001 inż. arch. Władysław Jagiełło z Rzeszowa opracował projekt techniczny modernizacji budynku dawnej szkoły i sali gimnastycznej. Na bazie tego projektu wybudowano kaplicę Matki Bożej Niepokalanej przy zaangażowaniu miejscowych rzemieślników: murarzy, cieśli, stolarzy oraz mieszkańców Bojanowa. Prace rozpoczęły się w drugiej połowie roku 2002. Z dużą pomocą, zwłaszcza na etapie wykończenia budynku, przyszli rodacy mieszkający czasowo lub na stałe w Stanach Zjednoczonych. Szczególny wkład w dzieło budowy miał komitet organizacyjny z New Jersey pod przewodnictwem Ks. Stefana Lasa, proboszcza parafii Matki Bożej Różańcowej w tym mieście. W skład komitetu weszli Bogusława i Stanisław Guściora, Władysława i Stanisław Wyka oraz Marek Marut. W przedsięwzięciu wzięło udział 64 osoby.

             Budowę kaplicy zakończono w I połowie 2007 roku i w tym samym roku została poświęcona przez Księdza Biskupa Edwarda Frankowskiego w dniu 1 maja, podczas wizytacji parafialnej.

             Od 2008 roku przechowywany jest w niej Najświętszy Sakrament w tabernakulum ufundowanym przez Jana Rzucidło z Bojanowa. W kaplicy odprawiane są Msze św. w niedziele i święta, a także nabożeństwa okresowe takie jak: różaniec, majówka, droga krzyżowa i inne. Odprawiane są rekolekcje, spowiedź na I piątek, Wielkanoc i w Adwencie.  W nastawie ołtarzowej znajduje się figura Niepokalanej wyrzeźbiona w drewnie na wzór Cudownego Medalika, jaki otrzymała św. Katarzyna Labure w 1830 r. w Paryżu. Dzieło to wykonał artysta rzeźbiarz Józef Powroźnik z Przeworska z fundacji  Anny Pistor wraz z rodziną.

 Kaplica w miejscowości Przyszów Zapuście.

             Pierwsze wzmianki o Przyszowie pochodzą z kronik Długosza i sięgają połowy wieku XIII. W latach 1340 – 1350 król Polski Kazimierz Wielki wybudował wśród leśnych ostępów zamek o charakterze myśliwskim, ale też i obronnym. Zamek przyszowski miał być siedzibą króla, który często polował w puszczy sandomierskiej. Na podzamczu obok całej niezbędnej infrastruktury znajdował się również drewniany kościół.  W opisie z 1567 roku jego wygląd przedstawiał się następująco: ?Przy kościele miesci się furtka do stawu, dobrze wzmocniona zawiasami i żelazem. Obok niej kościół z drzewa sosnowego tarcicami położony, w którym są trzy ołtarze kompletnie urządzone. Okien jest 6, wszystkie z błonami i klamkami. W trzech oknach kraty żelazne. W zakrystii podłoga wyłożona tarcicami. W niej szafa do przechowywania szat liturgicznych?.. do kościoła prowadzą schody sosnowe z poręczą żelazną.?(7)  Z tego samego opisu dowiadujemy się o kompletnym wyposażeniu szat i naczyń liturgicznych, mebli, chorągwi i innych przedmiotów kultu. Zamek i jego otoczenie wielokrotnie były plądrowane przez najeźdźców. Z czasem drewniane budynki uległy zniszczeniu, doraźne naprawy nie wystarczały na długo. Dokumenty z 1554 roku wspominają o kaplicy w zamku, ufundowanej przez Jana Tarnowskiego, ówczesnego właściciela tych ziem. W 1624 roku zamek zniszczyły luźne oddziały kozackie, od tego czasu nieremontowany powoli niszczał, aż w końcu przestał istnieć.

             Przechodząc do czasów nowożytnych Przyszów, który administracyjnie należał da parafii Rozwadów, od roku 1818 został włączony do nowo erygowanej parafii Stany, w której istniał drewniany kościół z r. 1801. Wierni zatem korzystali z posługi duszpasterskiej we wspomnianym kościele.

             Myśl o budowie odrębnego kościoła w Przyszowie pojawiła się już w latach siedemdziesiątych XX w., kiedy to decyzją udziałowców Wspólnoty Gruntowej Przyszowa przekazano ówczesnemu proboszczowi parafii Stany ks. Janowi Kuli teren pod przyszłą inwestycję. Była to działka o pow. 0,54 ha o numerze 3041.

             Równolegle z powyższymi działaniami odbywały się zajęcia z nauki religii w drewnianym budynku, gdzie mieścił się punkt pocztowo – telekomunikacyjny, w którym od roku 1986 zostało wydzielone na ten cel osobne pomieszczenie. Sytuacja taka trwała do czasu przemian politycznych w Polsce, kiedy to katechizacja powróciła do szkół, jako jeden z przedmiotów (2 sierpnia 1990 r.)

             W latach kolejnych ówczesny ksiądz proboszcz wraz ze społecznością Przyszowa Zapuście podejmował starania o możliwość sprawowania Mszy św. niedzielnych w tej miejscowości. W odpowiedzi na to Władze Gminy wydzieliły pomieszczenie w wiejskim Domu Kultury w Przyszowie Zapuściu, gdzie można było urządzić tymczasową kaplicę.(7)  Po uzyskaniu zgody biskupa Sandomierskiego Wacława Świerzawskiego, co nastąpiło w marcu 1995 roku, urządzono więc kaplicę w sali położonej na I piętrze ponad garażami Ochotniczej Straży Pożarnej. Trzeba przy okazji nadmienić, że w roku 1993 nastąpiła nowa organizacja polskich diecezji i parafia Stany weszła w skład diecezji Sandomierskiej.

             W całym tym okresie myśl o budowie nowej kaplicy pozostawała stale obecna pośród mieszkańców wioski, a pierwsze kroki ku jej realizacji podejmowano już pod koniec lat siedemdziesiątych. Zawiązał się wówczas nieformalny komitet budowy i przystąpiono do gromadzenia środków pieniężnych i materialnych. Po pewnym czasie komitet uległ rozwiązaniu, a sprawa budowy stanęła w martwym punkcie. Tymczasowa kaplica w remizie strażackiej przez kilka kolejnych lat była dużym ułatwieniem dla osób starszych, schorowanych, czy nawet młodych, by mogli korzystać z nabożeństw, bez konieczności wyjazdu do kościoła parafialnego oddalonego o 5/6 km. Jednak, pomimo, że stanowiło to ważną pomoc duszpasterską, to korzystanie z wynajętego pomieszczenia nie pozwalało dokonywać jakichkolwiek zmian, ani przebudowań, a ponadto Gmina planowała w niedalekiej przyszłości kapitalny remont budynku. Dojrzewała zatem powoli myśl o konieczności postawienia niezależnej kaplicy.

             Powstał więc w Przyszowie Społeczny Komitet Budowy Kaplicy, a jego członkowie zostali wyłonieni po niedzielnej Mszy św. w dniu 1 października 2006 roku. W skład komitetu weszli: Edward Wdowiak, Eugeniusz Janiec, Antoni Żak, Wiesław Żak, Józef Burdzy, Jan Burdzy, Mieczysław Popek, Józef Derylak. Ta spontaniczna organizacja wspierana przez nowego proboszcza parafii ks. prałata Zbigniewa Mistaka, urzędującego od sierpnia 2005 roku, rozpoczęła starania o projekt świątyni.

             Wstępem do tego było nawiedzenie wielu kościołów i kaplic, aby ustalić w zarysie wielkość i kształt przyszłej kaplicy. Opracowaniem projektu ostatecznie zajął się mgr  inż. Marek Gierulski  oraz inż.  Andrzej Konopka. Rok 2007 był okresem załatwiania wszelkich uzgodnień, pozwoleń i kwestii formalnych.  W maju tego samego roku podczas wizytacji parafii Stany, biskup pomocniczy Edward Frankowski dokonał poświęcenia pamiątkowego krzyża i placu pod kaplicę. Wiosną 2008 roku Komitet Budowy przekształcił w formalne stowarzyszenie o nazwie Komitet Budowy Kaplicy w Przyszowie. W skład stowarzyszenia weszli: Edward Wdowiak, Mieczysław Popek, Wiesław Żak, Edward Popek, Józef Burdzy, Jan Burdzy, Józef Derylak, Józef Nitek, Krzysztof Kopacz, Krzysztof Warchoł, Maria Kopacz, Genowefa Cuber, Marek Wdowiak, Józef Bieńko, Władysław Burdzy, Alina Cuber. Spośród grupy założycielskiej wyłoniono Zarząd Komitetu Budowy Kaplicy w osobach: Edward Wdowiak ? prezes, Józef Nitek ? zastępca prezesa, Alina Cuber ? sekretarz, Józef Burdzy ? skarbnik, Genowefa Cuber ? członek, Wiesław Żak ? członek oraz Komisję Rewizyjną w składzie: Mieczysław Popek, Krzysztof Warchoł, Józef Derylak.

             Stowarzyszenie zostało zarejestrowane w Sądzie Wojewódzkim w Rzeszowie 23 czerwca 2008 roku. Siedzibą Komitetu Budowy Kaplicy stał się Dom Kultury w Przyszowie. W 2009 roku Stowarzyszenie uzyskało status Organizacji Pożytku Publicznego, dzięki czemu podatnicy mogli przekazywać 1% swojego podatku na cel budowy kaplicy.

             Pozwolenie na budowę parafia otrzymała dnia 22 lipca 2008 roku, po czym niezwłocznie przystąpiono do pierwszych prac. W budowę zaangażowali się niemal wszyscy mieszkańcy Przyszowa. Większość prac wykonali rodzimi murarze; Krzysztof Kopacz, jako główny wykonawca, Władysław Burdzy, Julian Cuber, Józef Derylak, Stanisław Dąbal. Kierownikiem budowy został inż. Marian Maziarz ze Stalowej Woli. Świątynię budowano korzystając ze składek mieszkańców, darowizn od firm, instytucji i osób prywatnych, a także z funduszu pozyskanego z 1%. To – dzięki zaangażowaniu mieszkańców i hojności sponsorów mogła powstać świątynia piękna jak chodzi o styl i architekturę, przy wykorzystaniu nowatorskich rozwiązań technicznych.

W dniu 11 października 2013 roku kaplica w Przyszowie Zapuściu została oddana do użytku. Ks. Bp Ordynariusz Krzysztof Nitkiewicz odprawił w niej pierwszą Mszę św. i dokonał poświecenia. W uroczystości wzięli udział liczni kapłani z dekanatu Nisko i z innych parafii, wierni świeccy, mieszkańcy Przyszowa, architekci, budowniczowie, sponsorzy i wielu innych zaproszonych gości.

Dekretem z dnia 27 kwietnia 2015 roku bp Nitkiewicz nadał kaplicy tytuł św. Jana Pawła II i zalecił odprawianie uroczystej Mszy św. w jego doroczne wspomnienie 22 października każdego roku.

Opr. ks. Zbigniew Mistak

Przypisy:
1) AAP, KDP nr 11 (1911), s. 512
2) Tamże, s. 513
3. Archiwum Parafialne, Tom: Protokoły/Sprawozdania, sprawozdanie nr 10 4) Archiwum Parafii Stany, Kaplica w Burdzach (Projekt i korespondencja)
5) Protokół z dnia 10-12-1987 r.
6) Ks. W. Gaj-Piotrowski, Królewski Zamek w Przyszowie, s. 19 nn
7) Arch. Parafii Stany T. 1, Umowy, Umowa z dnia 10 kwietnia 1995 r.